https://www.karamanca.net Karaman, Karamanca Haber, Karaman Haber, Karaman Gündem Haberleri, Karaman Haberleri, Karaman Gündemi, Karaman Son Dakika Haberleri tr https://www.karamanca.net https://www.karamanca.net/images/genel/logo_4.png https://www.karamanca.net 315 90 Yıl 571 insanoğlu putların önünde eğilir, kendi yaptıkları putlardan medet umardı. Yıl 2025 insanoğlu hala putlarından medet umuyor sadece putların isimleri ve şekilleri değişti. İnsanın bir şeye bağlanma ihtiyacı hiç değişmedi.

Bugün güç artık taş bir heykelde değil; makamda, unvanda, koltukta saklı. Güzellik, tapınaklarda değil; filtrelerde ve estetik merkezlerinde şekilleniyor. Kader, tanrıçalarda değil; burç yorumlarında aranıyor. Size olayı biraz daha somutlaştırayım; Dünyada bir kişi telefonunu günde ortalama 150 kez kontrol ediyor. Bir genç, aynaya veya kameraya günde 20’den fazla bakıyor. Sosyal medya kullanıcılarının %60’ı beğeni sayısının ruh halini etkilediğini söylüyor. Yani artık putlarımızı hepimiz cebimizde taşıyoruz. Tapındığımız yeni putlara da özgürlük diyoruz.

Tam burada Erich Fromm’ın şu sözünü hatırlamakta fayda var: “Modern insan özgür olduğunu sanır; fakat kendi yarattığı sistemlere köle olmuştur.” Unvan, marka, güç, güzel beden, beğenilme arzusu, takipçi sayısı… Hepsi birer modern totem. Peki bütün bunların sonunda soru şudur:

Gerçekten özgür müyüz, yoksa sadece putlarımızı mı değiştirdik? Merak ediyorum: Bir insan elindeki telefona günde kaç kez bakarsa o artık bir eşya olmaktan çıkar da bir tür dijital rabbe dönüşür?

Bir genç aynanın karşısında kaç kez bedenini ölçerse beden bir taşıma aracı olmaktan çıkar da bir tapınak haline gelir? Bir insan bedenini ne kadar teşhir ederse başkaları tarafından ilah gibi görülür?

Bir insan unvanına ne kadar sıkı sarılırsa ruhu o unvanın kölesine dönüşür? Ve bir lider ne kadar çok yüceltilirse, vicdanın yerini alkış doldurur? Bir gün biri çıkıp dese ki: “Modern çağın en büyük putu, insanın kendi gölgesidir. Çünkü insan artık dışarıdaki ilaha değil, içindeki ben’e tapıyor.” Acaba kaç kişi durup düşünür?

Hübel, Manat, Zeus, Ra, Şiva hangi coğrafyada hangi medeniyette olursa olsun insanoğlunun geçmişte en bilinen putları bunlar. Peki soruyorum Instagram, Google, Apple, Rolex, Tesla, Yapay Zeka, Kumarhaneler ve Makam Koltukları yeni putlarımız değil mi?]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/modern-cagin-putlari/368/ Fri, 05 Dec 2025 07:52:34 +0300 Bazen rakamlar gerçeği anlatmaz; bazen de gerçeği gizler. Karaman’ın son verileri işte tam da böyle bir tabloyu gözler önüne seriyor. Son haftalarda hem yerel basında hem sosyal medyada çokça konuşulan bir çelişki var: bir yanda altın mevduatında rekor artış, diğer yanda icra dairelerinin kapısında uzayan kuyruklar... Bir yanda banka hesaplarına akan milyarlar, diğer yanda geçim sıkıntısıyla dağılmış aileler... Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu?

2025 yılının ilk dokuz ayında açıklanan verilere göre Karaman, 81 il arasında altın mevduatı artışında 19. sırada. Ocak ayında 4,67 milyar lira olan altın birikimi, eylül sonunda 8,85 milyar liraya yükselmiş. Yani neredeyse yüzde 90’lık bir sıçrama! Kâğıt üzerinde bu tablo, şehrin zenginleştiğini düşündürüyor insana. Ama biraz yakından bakınca anlıyoruz ki zenginleşen şehir değil, bir avuç sermaye sahibi. Sermayeye düşman değilim elbet; üretimi, girişimi, alın terini her zaman desteklerim. Ancak kazancın paylaşılmadığı, bereketin sadece kasalarda biriktiği yerde adalet değil, adaletsizlik büyür.

Aynı şehirde bu yılın ilk dokuz ayında icra başlatma oranı Türkiye birincisi. Üstelik 24 yıl boyunca nüfusu artan Karaman, 2024 itibarıyla artık göç veren bir şehir haline geldi. Boşanma hızında ise 81 il içinde üçüncü sırada. Yani hem ekonomik hem sosyal bir çözülme yaşanıyor. Ülke genelinde işsizlik oranı düşerken Karaman’da artıyor. Bir zamanlar ülke bisküvisinin yarısını üreten Karaman, bugün kendi gençlerine bile iş bulamaz durumda.  Bu tablo bize gösteriyor ki üretim tabanlı ekonomi zayıflamış, sanayi ve tarımda istihdam daralmış. Yani parayı arsaya, eve, altına ve dövize yatırmış bizim zenginlerimiz. Zamanında biz bu şehrin çocuklarıyız şehir bizi desteklesin diye ağlayanlar şimdi şehri kendi kaderine bırakmışlar. Belediye ve OSB takkeyi önüne alıp bir düşünmeli nerede hata yapıyoruz diye?

Diyeceksiniz ki altın mevduatında muazzamm artış var. Var kardeşim var da senin benim altınımda değil o artış sadece küçük bir sermaye grubunun davranışını yansıtıyor çil çil altınlar. Şehirdeki toplam zenginlik büyüyor ama bu zenginlik elde tutulan, paylaşılmayan, yatırıma dönüşmeyen bir servet biçiminde. Paranın üretime değil, kasalara hapsolduğu bir döngü içindeyiz. Başka bir ifadeyle: Karaman’da para var ama dolaşmıyor. Zengin birikiyor, orta sınıf eriyor, dar gelirli borçla ayakta kalmaya çalışıyor.

Karaman’ın krizi para eksikliği değil, paranın dolaşmaması. Ekonomi sadece rakamla değil, güvenle döner. Para kasadan çıkıp üretime, yatırıma, istihdama akmadıkça o şehir büyümez, sadece şişer. Bugün Karaman’da refah değil, yalnızlık büyüyor. Çünkü paranın değil, paylaşmanın azaldığı yerlerde huzur değil, kaos birikir. Gün gelir şehri yönetenler şehir sakinlerine muhtaç olur, gün olur devran döner.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/altinda-rekor-icrada-birinciyiz-kasanin-anahtari-kimde/367/ Sat, 08 Nov 2025 11:59:26 +0300 Karaman bürokrasisi, Türkiye’de etkin konumlarda bulunan isimlerle dolu. Bu isimlerden biri de şüphesiz Arda Ermut. Merak edenler için küçük bir Google araması yeterli olacaktır öğrenmek için. Peki Arda Ermut Karaman için ne ifade eder?

O, bizden biridir. Diş hekimi İbrahim Ermut’un oğludur. Bizimle aynı sokaklarda oynamış, aynı sıralarda oturmuştur. Kabuğundan utanan değil, kabuğunu sahiplenen bir hemşehrimizdir. Bulunduğu kurumlarda da çalışkan, Karaman kökenli başarılı gençleri desteklemektedir. Karaman’dan bir proje geldiğinde –ki maalesef proje üretme konusunda oldukça zayıfız– sonuna kadar destek olmaktadır. Ülkemizi uluslararası arenada temsil etse de, Arda Ermut’un mikro milliyetçi bir yönü vardır; memleketine karşı özel bir aidiyet hisseder.

Peki Arda Ermut, Türksat üzerinden Karaman’ı fiber hatlarla donatmış da ne olmuş? Yani nedir bu kadar tantana? 

Şunu açık söyleyelim: Fiber tek başına borudur. Borunun değeri, içinden geçenle ölçülür. Su akmazsa boru, yolcu geçmezse otoyol neyse; para, bilgi ve hizmet akmazsa fiber de odur. Sadece tüketici olarak kalırsak, en fazla YouTube’da hızlı video izler, dünyanın öbür ucundaki içerik üreticisine para kazandırırız. Ama üretici konumuna geçersek, işte o zaman Karaman’ın “tam fiber şehir” unvanı çok değerli bir başlangıç haline gelir.

Aslında Arda Ermut, Türksat üzerinden Karaman’a bir vizyon çizmiştir. Belki de bu şehir, sıkıştığı dar alandan çıkıp dijital sanayiye geçiş yapabilecek bir dönemece girmiştir. Bu vizyonu basitçe anlatmak gerekirse:

1-) Fiber demek, hızlı ve güvenli veri akışı demektir.
Bu, Karamanlı bir gencin Dubai, Berlin ya da Tokyo’daki bir şirkete uzaktan çalışarak dövizle kazanç elde etmesi anlamına gelir.

2-) Esnaf ve üretici için yeni bir pazar demektir.
E-ticaretle Türkiye’nin 81 iline, hatta yurtdışına satış yapabilir. Kargo, paketleme, müşteri hizmetleri derken şehirde yeni iş alanları doğar.

3-) Küçük veri merkezleri kurulursa,
Oyun, video ve şirket verileri Karaman’da saklanabilir. Kira, bakım, enerji ve güvenlik gelirleri doğrudan şehre kalır.

4-) Yaratıcı ekonomi canlanır.
Oyun, film, dizi gibi içerikler için yerel sunucular gecikmeyi azaltır; e-spor kafeleri, yayıncılık stüdyoları, yaratıcı işler gelişir.

Yani fiber sadece “hız testi puanı” değildir. Dışarıdan para çekmenin, içeride para tutmanın aracıdır.

Peki ne yapmalı?
Şehir merkezinde ve OSB’de iki küçük veri odası kurulmalı. Böylece dijital platformlar Karaman’a veri düğümü (node) yerleştirmek için sıraya girer. Güneş ve rüzgâr enerjisi kullanılarak “yeşil veri” vizyonu oluşturulmalı. Enerji maliyetleri düşer, yatırımcının ilgisi artar. Üniversite ve meslek yüksekokulunda sistem yöneticiliği, siber güvenlik ve bulut teknolojileri eğitimleri başlatılmalı. Sertifikalı gençler bir de pratik deneyim kazanırsa bu yatırımları şehre bağlar. Belediye öncülüğünde “Karaman Pazarı” adlı bir e-ticaret programı kurulmalı. Esnaf, ürününü doğru şekilde dijital dünyaya taşıyabilmeli. Belediye kaldırım yapmaktan kafayı kaldırıp koca bir dünya olduğunun farkına varmalı.

Peki Karaman bir veri depolama merkezi olabilir mi?
Olur, ama adım adım. Önce bu iki küçük merkezle başlar, içerik sağlayıcılarını çekeriz. Ardından daha büyük bir tesis için yeşil enerji, yedekli hat ve güvenlik sertifikalarını bir araya getiririz. Büyük veri merkezleri enerji, soğutma ve güvenlik ister; bizde hepsi var. Güneş, rüzgâr, ucuz arsa (Bir zahmet OSB yönetimi azıcık da şehre hizmet ederse), deprem riski yok, ulaşım kolay. Hızlı trenimiz, duble yollarımız hepsi şehrimizi büyükşehirlere bağlıyor. Yani “tam fiber şehir” tabelası, doğru hamleyle “veri üssü” tabelasına dönüşebilir. Yolumuz var; yolculuğu başlatmak bize düşer.

Ben bu fikri Ankara’daki birçok bürokratımıza anlattım. Sağ olsun Maliye Bakan Yardımcısı Dr. İlhan Hatipoğlu da “Karaman adına bir proje gelirse, tüm gövdemi koyarım” demişti.

Henüz bir girişim yok ama biliyorum ki Karaman için planlanan birkaç proje yolda. Özellikle İlhan Hatipoğlu ve Arda Ermut'un desteklediği bir dizi projesi var ki Karaman için kıymetli olduğunu düşünüyorum. Bu da şehir adına umut verici. Konuyu dağıtmadan söylemek istediğim şu; Fiberi şehrin bütçesine, esnafın cirosuna, gencin maaşına bağladığımız gün, Karaman yalnızca “hızlı internetli” bir şehir olmayacak.

Dışarıya göç veren değil, dışarıdan iş çeken bir şehir olacak. Yerel yöneticiler de kendileri için kurdukları hayalleri bırakıp şehir için hayal kurar ve üzerine düşenleri yaparlarsa Arda Ermut, İlhan Hatipoğlu gibi değerlerimize projelerle giderlerse elleri boş dönmeyeceklerdir. Bahsettiğimiz isimler desteklenirse Karaman için silikon vadisinden yatırımcı bile çekilebilir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/fiberlendik-de-ne-oldu/366/ Sun, 02 Nov 2025 09:37:53 +0300 Geçenlerde bir yazı okudum. Bir mavi balinanın hayatta kalabilmesi icin günlük 1.5 milyar kaloriye ihtiyacı varmış. Okyanusta gezinen bir mavi balina düşünün. Rakam bu kadar büyük olunca gözünüz de canlanmadı değil mi? O zaman şöyle izah edeyim; Ortalama bir yetişkin insanın günlük ihtiyacı 2.000–2.500 kalori civarındadır. Yani bir mavi balina, tek bir günde yaklaşık 600.000 insanın günlük kalori ihtiyacına eşdeğer besin tüketir. En büyük besin kaynağı ise krillerdir. Onu ayakta tutan, çenesine takılan kriller kadar, bu ritmin sürekliliğidir. Bu adam ne diyor diye düşünüyor olabilirsiniz.

Ama lütfen sabırlı olun. Balinalar aklımızın bir köşesinde dursun biz yavaştan konumuza girelim. Okyanustaki balinalarla, iş dünyasındaki büyük şirketlerin kaderi de benzerdir: varlıklarını, düzenli ve derin bir “beslenme” döngüsüne bağlarlar. Nedir bu döngüler? Nakit akışı, müşteri sadakati, güven veren tedarik ilişkileri, tekrarlayan ürün üstünlüğü. O heybetli görüntünün kaynağı bu döngülerden geçer.

Küçük bir işletme ise kıyıdaki sığ sularda kıvrak hareketlerle yaşar. Hataları küçük, manevrası hızlıdır. Büyüdükçe su derinleşir; dalga düzeni değişir, akıntılar güçlenir. Ölçek büyüdükçe bazı maliyetler incelir ama karmaşıklığı kalınlaşır. Bir noktadan sonra, hatalar büyüklüğün kendisiyle çarpılır: yanlış yerde açılan mağaza, tereddütle ertelenen bir ürün güncellemesi, geciken bir tedarik… Yönetim literatürünün steril kelimeleriyle değil, sahici bir tecrübeyle söylersek: Beden büyüdükçe nefesin yetmesi zorlaşır, daha çok enerji için daha çok tüketime ihtiyaç duyar.

Kaynak bulmak, artık yalnızca “para bulmak” değildir. Büyük bir organizasyon için kaynak, aynı zamanda dikkat, disiplin ve anlamdır. Dikkat, çünkü fırsat ile gürültüyü ayırmak zorundasınız. Disiplin, çünkü iyi bir çeyrek performansı ile sağlıklı bir nakit döngüsü aynı şey değildir. Anlam, çünkü geniş bir kadroyu ortak bir yöne çevirmeden hız sadece savrulmadır. Piyasa payı kazanılır; güven, ancak tutarlı davranışlarla birikir.

Satışın parlak yüzü, çoğu zaman müşteri edinmenin giderek pahalılaştığını gizler. Kolay ikna olan kitle erken gelir; kalanlar için daha derine dalmak gerekir. Reklam bütçeleri büyür, ama asıl belirleyici olan müşterinin geri dönmesidir. Sürdürülebilir büyüme, tek seferlik bir kampanyadan çok, küçük ve istikrarlı alışkanlıklar inşa etmektir: söz verilen tarihte teslimat, anlaşılır bir fiyatlama, abartısız bir ürün vaadi. İnsanlar markalara değil, tutarlılığa bağlanır.
Ölçeğin sunduğu konfor, çoğu yönetimin en tehlikeli uyuşturucusudur.

“Biz artık büyüğüz” cümlesi, okyanusun hep aynı kalacağı varsayımıyla başlar. Oysa akıntılar değişir: regülasyonlar sertleşir, teknolojiler birbirinin üzerinden atlar, tüketicinin beklentisi bir gecede farklılaşır. Bu yüzden büyük bir şirketin iki zaman saati olmalı: bugünü çalıştıran, yarını hazırlayan. İlki operasyonel verimlilik; stok, tahsilat, üretim, lojistik. İkincisi merak; yeni pazar testleri, küçük ama ısrarlı Ar-Ge hamleleri, tek bir doğruya değil, makul seçeneklere yatırım.

Kültür meselesini de dışarıda bırakırsanız, denklemin yarısı eksik kalır. Büyüdükçe duygular sayılara sığmaz: adil bir terfi, dürüst bir bilanço açıklaması, tedarikçiyle tokalaşırken verilen söz. Bunların hiçbiri gelir tablosunda satır olarak görünmez; fakat hepsi nakit akışının hızını belirler. İçeride güven, dışarıda itibar yoksa, harika bir çeyrek bile bir sonraki fırtınaya dayanmaz.

Sonunda mesele şu sade cümlede toplanır: Büyük olmak, çok yemek değil; iyi sindirmektir. Okyanus geniştir; ama geniş denizlerin gerçek sahipliği, ölçülü iştah, temiz bir defter ve insan onuruna saygıyla kazanılır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/mavi-balina/365/ Sat, 04 Oct 2025 10:22:26 +0300 Arnavutluk, geçtiğimiz günlerde dünyayı şaşırtan bir karar aldı: Kabinesine bir yapay zekâ bakan atadı. Adı Diella. Arnavutça'da güneş anlamına geliyor. Diella, ne öfkeleniyor, ne torpil yapıyor, ne de koltuk sevdasına kapılıyor. Sadece kodlardan ibaret.

Kamu ihalelerinden sorumlu bakan olarak atandı.Yeni bakan başarılı olabilecek mi zaman gösterecek. Ama dijital bakan atama noktasına geldiyse insanoğlu unutmayalım bu bir eksikliğin ve insanoğlundan beklentilerin gitgide azaldığının göstergesidir.

İnsanoğlu tarih boyunca adaleti ve liyakatı aradı. Bizim tarihimizde de benzer arayışlar yok değil. Osmanlı’nın kudretli günlerinde adaletin terazisini kadılar tutardı. Tanzimat’la beraber padişahın sözü yanında kanun metinleri de hüküm sürmeye başladı. İnsanların zaafı devleti sarsınca, nizamı sağlamak için kaleme, kâğıda başvuruldu. Artık nizamı sağlamak için kodlara ihtiyaç duymaya başladık. Arnavutluk da aynı kaygıyı dijital çağda yaşıyor olmalı ki "İnsana güven kalmadı, bari algoritma hükmetsin” diye düşünüyor.

Daha önce dünyada bu yönde adımlar atıldı ama hiçbiri bu kadar ileri gitmedi. Körfez ülkeleri yapay zekâ bakanlıkları kurdu, fakat başına insan koydu. Estonya dijital devletin öncüsü oldu ama “yapay zeka bakan” demedi. Arnavutluk ise radikal bir tercihle insanı kenara itti, yerine algoritmayı geçirdi.

Türkiye’ye bakınca herkesin dilinde aynı şikâyet: Torpil, kayırma, yolsuzluklar… Üstelik parti ayırt etmeksizin her partiye gönül verenlerin ortak şikayeti. Haksız da değil vatandaş. Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün 2024 Yolsuzluk Algı Endeksi’nde Türkiye 180 ülke içinde 107.sırada olması bu şikayetlerin altının boş olmadığını gösteriyor.

Teoride Diella benzeri bir yapay zeka bakan bu tabloyu değiştirebilir. Gecesi gündüzü yok, akrabası yok, rüşvete kulak tıkayan, siyasi baskıya boyun eğmeyen bir sistem halkın güvenini yeniden inşa edebilir. Ama Türkiye’nin gerçeklerini bilen bilir: Katı bürokrasi ve merkezî siyaset böyle bir yapay zeka bakanın önünü kolay kolay açmaz. Büyük ihtimalle bir vitrin süsü olur, yetkisi kısıtlı kalır, asıl kararları yine insanlar alır.

Mesele aslında bakanın insan mı, makine mi olduğunda değil; adaletin gerçekten kimin elinde toplandığında. Biz makineye değil insana güvenmek isteriz. Ama insan o güveni her gün biraz daha tüketiyor.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/yeni-bakan-hayirli-olsun/364/ Mon, 15 Sep 2025 14:00:45 +0300 Bir memleket meselesidir gezer durur dillerde. Bitmez bizim memleketin meseleleri. Siyaset, futbol, magazin, ve daha niceleri her gün TV’lerde, sosyal medyada, yazılı basında döner durur. Biz bunlarla oyalanırken memleketin asıl kritik meselelerini ıska geçeriz bazen. Mesela bunlardan birisi de yapay zekadır. Bu büyük teknoloji dalgası bize çarptığında savrulacak mıyız, yoksa sörf tahtasına atlayıp hız mı kazanacağız? Yapay zekâ (YZ) artık bir “uzak ihtimal” değil; bankadaki müşteri hizmetinden fabrikadaki kalite kontrolüne, depodaki sevkiyattan muhasebenin rutinlerine kadar işin içine çoktan girdi. Dünya literatürü, işlerin yaklaşık yüzde 60–70’inin YZ’den bir derece etkileneceğini; fakat küçük bir kısmının tamamen ortadan kalkacağını söylüyor. Yani mesele “insanı kapı dışarı etmek” değil, insanın yanına yeni bir kuvvet koymak. Dünyanın yeni mottosu İnsan + Makine olacak. Ama belki bundan 50 yıl sonra ‘’insanlaşmış makineler’’ yeni bir çığır açacak. 

Bugün Türkiye’nin imtihanı buradadır. Genç ve cevval nüfusumuz var; ama mevcut müfredatımız dünün dünyasına göre yazılmış. Üniversite kapısından çıkan nice gencin elinde diploma var, fakat işin istediği yeni beceriler yok. Öte yandan işletmelerimizin önemli bir kısmı “otomasyon = tasarruf = istihdam azaltma” diye ezberlemiş. Hâlbuki akıllı dönüşüm; verimi artırırken yeni iş alanları da doğurur: veri temizleme, model denetimi, süreç tasarımı, kullanıcı deneyimi, siber güvenlik, YZ etiği… Evvel emirde şu hakikati kabul etmeliyiz: Yapay zekâ, rutin olanı alır; yaratıcı, analitik ve insani olanı bize bırakır. Eğer bu kalan kısmı büyütmeyi bilirsek, kayıp değil kazanç yazarız.

Rakamlarla olayı biraz daha derinleştirelim. YZ kullanan işletmelerde üretkenlik sıçraması iki haneli oranlara çıkabiliyor; hatalar düşüyor, karar alma hızlanıyor, müşteri memnuniyeti artıyor. Türkiye ölçüsünde bu, on yıl içinde millî gelire “onlarca milyar dolarlık” ek katkı demektir. Fakat aksi de mümkün: Eğitim ve yeniden beceri kazandırma olmadan, kontrolsüz geçişler bölük pörçük işsizlik yaratır; ücret baskısı artar, orta sınıf incelir, toplumsal huzur zedelenir. Kısacası, teknoloji kendi başına ne kurtarıcıdır ne mücrim; kaderi, bizim irademiz ve tertibimiz tayin eder.

Öyleyse yol haritası net olmalı. MEB ve YÖK, lise ve lisans düzeyinde üç “şart” dersi yerleştirmelidir: veri okuryazarlığı, algoritmik düşünme ve YZ etiği. Organize sanayi bölgelerinde “yeniden beceri” atölyeleri kurup çalışanı işten koparmadan eğitim kuponlarıyla desteklemeliyiz; işsizlik sigortasının yanına zorunlu eğitim hakkı koymalıyız. Kamu ihalelerinde “insan odaklı otomasyon” şartı getirip, verim artışının bir kısmını çalışanların ücretine ve eğitimine bağlamalıyız. KOBİ’lere basit ama etkili bir geçiş paketi şart: hazır yapay zekâ asistanları, güvenli ve yerli bulut çözümleri, süreç haritalama danışmanlığı. Belediyeler ve kalkınma ajansları, halk eğitim merkezlerini “dijital mektep”e çevirmeli; akşamları ustabaşı da, üniversiteli de aynı sınıfta Python’a, veri analitiğine, üretken yapay zekâya aşina olmalı. Bu memleketin müktesebatı, imeceyi bilir; şimdi o imeceyi bilgiye ve beceriye taşıma vaktidir.

Sektör bazında düşünelim: Bankacılıkta YZ, sahteciliği daha kaynağında yakalar; fakat kararları şeffaf ve denetlenebilir kılmak zorundayız. Sağlıkta YZ, görüntüleme ve triyajda hekimi hızlandırır; son sözü yine hekim söyler. Sanayide kalite kontrolü makineye devredilir; ama süreç iyileştiren, hattı yeniden tasarlayan insanın kıymeti artar. Lojistikte rota optimizasyonu yapay zekâya emanet edilir; müşteri ilişkisi, iş güvenliği ve tedarik yönetiminde insan eli güçlenir. Eğitimde YZ, kişiselleştirilmiş öğrenme sağlar; öğretmeni asistanıyla donatır, yerine geçmez. Bütün bu dönüşümün ortak paydası bellidir: şeffaflık, denetim, etik ve sürekli eğitim. Aksi hâlde, “kara kutu” modeller karar verir, olan yine vatandaşa olur.

Bir de vicdan meselesi var. Teknoloji, yalnız kazananların oyuncağı olursa, kaybedenlerin öfkesi büyür. Bu sebeple, “teknoloji kazancı payı” fikrini tartışmanın tam vaktidir: Verimden gelen kârın bir dilimi, çalışan eğitimine ve ücretine otomatik bağlansın. Şirketler, “işten çıkarma” yerine “yeniden konumlandırma” planı sunmadan otomasyon primi alamaz hâle gelsin. Devlet, vergi teşvikini “insana yatırım” şartına bağlasın. İşte o zaman YZ, soğuk bir makine değil, toplumsal sözleşmenin yeni direği olur.

Bu çağda makineleşmek kolay, insan kalmak zor. Yapay zekâyı kendimize benzetmeye çalışmayalım; kendimizi ona teslim etmeyelim. Onu, insan aklının ve ahlâkının emrine verelim. Doğru kurgulanırsa YZ, bizi işsiz bırakmaz; işin niteliğini yükseltir. Yanlış kurgulanırsa sadece üretimi değil, ümitlerimizi de otomatikleştirir ve soldurur. Tercih bizimdir. Hamasetle değil, himmetle; ezberle değil, emekle. Çünkü bu memleket, “insan”ı merkeze aldığında her devrimi kendi lehine çevirmeyi bilir. Şimdi o iradeyi, bu büyük dönüşüme geçirmek vaktidir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/yapay-zek-isimizi-mi-alacak-ufkumuzu-mu-acacak/363/ Sat, 23 Aug 2025 12:46:08 +0300 Tarih, hazinelerle değil, hikmetle yükselen medeniyetlerin izlerini saklar. Kimi zaman bir hükümdarın servetiyle aydınlanır yollar, kimi zamansa o servetin hoyratça saçılmasıyla karanlığa bürünür kentler. Mansa Musa da işte bu iki ucu keskin kılıcın tam ortasında duran, altınıyla hem tarihe hem iktisada damga vuran ilginç bir isimdir.

1324 yılında Mekke'ye doğru çıktığı hac yolculuğunda Musa'nın altınla dolu kervanı, yeryüzünde ender görülen bir manzara oluşturur. Çünkü bu kervan geçtiği her sokakta kese kese altın dağıtmaktadır. Ancak bu ihtişamlı cömertlik, özellikle Mısır gibi ekonomik dengeleri hassas coğrafyalarda ağır bir fatura doğurur. Nasıl ağır fatura doğursun? Ne güzel işte herkes kese kese altın sahibi olmuş diyebilirsiniz. Altın yağmuru, kısa süreli bir neşe yaratır; ama ardından gelen enflasyon ve parasal değer kaybı, yıllar süren ekonomik tahribata dönüşür. Ne yazıktır ki, zenginlik bazen bir milletin başına gelen en büyük felakettir.

Bu tarihi hadise bize birkaç hayati dersi hatırlatır. İlki ve belki de en önemlisi: zenginlik, gelişmişlik demek değildir. Bir memlekete altın yağsa da, o altın akılla yoğrulmamışsa, faydası geçicidir, zararı kalıcıdır. Musa’nın dağıttığı tonlarca altın, sokaklara geçici refah serpti; ama kalıcı olan şey, istikrarsızlıktı.

Bugün de benzer tuzaklarla yüz yüzeyiz. Bir ülkenin büyüme oranları kalkınma ve gelişmişlik demek değildir. Büyüme, rakamların büyümesidir; ama gelişme, insanların huzurla büyümesidir. Büyüme betondur, gelişme ise insandır. O sebepledir ki bazı dönemlerde büyüme yaşanır ama işsiz gençler, borç içindeki esnaf ve mutsuz yurttaşlar manzarası değişmez.

İkinci ders şudur: kaynak, kaynaktan önce niyete ve stratejiye muhtaçtır. Altınınız olabilir; ama onu hangi topraklara serptiğiniz, nasıl bir sulamayla değerlendirdiğiniz asıl meseledir. Günümüzde doğal kaynaklara sahip pek çok ülkenin gelişmişlikte geride kalması, işte bu yanlış stratejilerin neticesidir. Varlık, vizyonsuzlukla yüklendiğinde, sadece ağırlık yapar.

Mansa Musa’nın altınları belki halkı sevindirmiştir; ama esas kıymetli mirası, dönüşte Timbuktu’da kurduğu Sankore Üniversitesi olmuştur. Eğitim, bilgi ve kültür, Musa’nın dağıttığı altından çok daha uzun ömürlüdür. Zenginlik kalıcıdır ancak sadece bilgiyle harmanlandığında.

Üçüncü ve can yakıcı ders: Zenginliğin ağırlığı, liyakatsiz ellerde felakete dönüşür. İktidar sahipleri, bazen ellerindeki imkanları sadece göz boyamak, halkı oyalamak veya günü kurtarmak için harcarlar. Tıpkı bir ülkenin veya şehrin bütçesini sosyal yardım maskesiyle günübirlik harcamalara aktarması gibi. Oysa esas kalkınma, uzun soluklu planlar, altyapı yatırımları ve insan gücüne yapılan yatırımla mümkündür.

Büyüme ile gelişme karıştırılmamalıdır. Büyüyen bir ekonomi, aynı anda gelişen bir toplum yaratmaz.  Zenginlik kavramı stratejik olarak değil de popülist olarak kullanılırsa, ekonomik, kültürel, ahlaki ve sosyolojik yapımız çökmeye mahkumdur.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/buyume-betondur-gelisme-ise-insan/362/ Fri, 08 Aug 2025 11:57:13 +0300 Anadolu, tarih boyunca bereketin ve suyun kaynağı olarak bilinen kadim bir coğrafya olmuştur. Ancak, bugün bu bereketli topraklar ciddi bir su kriziyle karşı karşıyadır. Türkiye, su kaynakları açısından zengin bir ülke olarak bilinse de, gerçekte durum çok farklıdır. Su kaynaklarımızın tükenmesi, gelecekte büyük bir felakete yol açabilir. Bu tehlikenin farkına varmak ve acilen harekete geçmek hem bugünkü hem de gelecek nesiller için hayati bir mesele hâline gelmiştir.

Türkiye’nin kişi başına düşen yıllık su miktarı, 2023 yılı itibarıyla 1.350 metreküp seviyesine gerilemiştir. Bu oran, Türkiye’yi “su stresi” yaşayan ülkeler kategorisine sokmaktadır. 2050 yılına kadar bu miktarın 1.000 metreküpün altına düşeceği ve Türkiye’nin “su fakiri” bir ülke olacağı öngörülmektedir. 

Daha da şaşırtıcı olan, Türkiye’deki su kaynaklarının %73’ünün tarımda, %16’sının sanayide ve sadece %11’inin içme ve kullanma suyu olarak tüketilmesidir. Bu oranlar, su kaynaklarımızın ne kadar plansız ve verimsiz kullanıldığını açıkça ortaya koymaktadır. Tarımda kullanılan suyun %50’ye yakını, yanlış sulama teknikleri nedeniyle heba olmaktadır. Karaman’da tarımda suyun kullanım tekniklerinin ne kadar doğru olduğunu sizlerin takdirine bırakıyorum.

Bunun yanı sıra, iklim değişikliği de su krizini tetikleyen bir diğer unsurdur. Türkiye’de son 50 yılda ortalama sıcaklıklar 1.5 derece artmış, yağış miktarı ise %20 oranında azalmıştır. Bu durum, su kaynaklarının hızla tükenmesine ve barajlarda su seviyelerinin kritik noktalara inmesine yol açmıştır. 2025 yılında Türkiye’nin en büyük barajlarından biri olan Keban Barajı’nda su seviyesi, son 30 yılın en düşük seviyesine inmiştir. Bu, sadece enerji üretimini değil, aynı zamanda tarımsal sulamayı da büyük ölçüde olumsuz etkilemiştir. Bizde de iklim değişikliğinin yanında belediyenin ve bazı çiftçilerimizin beleş su bulduk her yere dökelim mantığı yüzünden İbrala barajı tamamen tükenmiş durumda. 

Türkiye’nin su krizine karşı acilen harekete geçmesi gerekmektedir. İlk olarak, su kaynaklarının verimli kullanımı için kapsamlı bir su yönetimi stratejisi oluşturulmalıdır. Tarımda su tasarrufunu sağlamak amacıyla, modern sulama tekniklerine geçilmeli ve çiftçilere bu konuda eğitimler verilmelidir. Zira, Türkiye’de tarım sektöründe su israfını önlemek, su kaynaklarını koruma yolunda atılacak en önemli adımlardan biridir. Yıllardır söylüyorum mısır ve pancar yerine daha az su tüketen ama daha çok gelir getiren ürünlere yönelmeliyiz. Bunu her söyleyişimde belli bir grup hakarete varan sözler söylüyorlar. 

Ayrıca, şehirlerde su kullanımının bilinçli bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir. Türkiye’de her yıl yaklaşık 1.8 milyar metreküp su, evsel kullanımdan kaynaklanan israf nedeniyle boşa gitmektedir. Bu durumun önüne geçmek için su tasarrufu kampanyaları düzenlenmeli, halk bilinçlendirilmeli ve suyun ekonomik değeri konusunda farkındalık artırılmalıdır. Özellikle büyükşehirlerde, su tüketim alışkanlıklarını değiştirecek politikalar geliştirilmelidir. Bizim şehrimiz de ise koca koca metropolleri geçmiş durumda su israfı.

Bir diğer önemli tedbir ise, sanayide su verimliliğinin artırılmasıdır. Türkiye’de sanayi tesislerinin %60’ı, suyu geri dönüşüm sistemleri olmadan kullanmaktadır. Karaman’da ise bu oranlar daha da artmaktadır. Sanayi tesislerinde suyun geri dönüşümünü sağlayacak teknolojiler teşvik edilmeli ve suyun yeniden kullanımını artıracak düzenlemeler getirilmelidir.

Küresel ve ulusal boyutta ciddi bir tehdit oluşturan su krizi haliyle yerel olarak da şehrimiz adına büyük bir krize gebedir. Yerel yönetimlerin yıllardır almadığı tedbirler, STK’ların gelen krizi öngörememeleri bugün geldiğimiz noktada daha acı bir gerçekle yüzleşmemize sebep olmuştur. ‘’Allah vermedi ne yapalım’’ diyerek topu üzerinden atanlar. ‘’İktidar değil mi Göksu’nun suyu boşa akıyor, getirsinler işte’’ diyerek iktidarı suçlayanlar. ‘’Kardeşim bir bizde mi sorun tüm dünya sıkıntı da ‘’ diyerek içine su serpmeye çalışanlar. Kimse de kendini suçlamıyor şehrimde maşallah.

Dükkanının önünü gerekli gereksiz sulayan esnaf kardeşim, tarlasını ve bahçesini suya doyuran köylü hemşerim, mısır ve pancar ekmeyelim demeyip inadına eken çiftçi kardeşim, evde suyu boşa akıtmayı adet edinen yurdum insanları, sanayi suyunu har vurup harman savuran, tüketime gelince en önde, yatırıma gelince geride duran sanayicilerimiz. Günde 3 kere bahçe sulayan müstakil ev sahiplerimiz. Su kendi malı gibi hoyratça kullanan belediyemiz, azıcık da iğneyi kendinize mi batırsanız. Bu tabloyu göre göre önlem almadınız. Allah bir gün de kesmedi yağışları, yıllardır azalan bir yağış ve yıllardır artan bir tüketim var. Küresel ısınma diye tüm dünya yankılanıyor yıllardır. Bunu görmediyseniz de yazık, göre göre önlem almadıysanız da yazık. 

Bir de dilimiz kurudu söylemekten kayıp kaçak oranı Karaman’da çok ama çok yüksek. %60 üzerinde kayıp kaçak oranı var. Şöyle izah edeyim; Markete girdiniz 10 litrelik damacana su aldınız ama altı delik. Eve gelene kadar 6-7 litresi yolda dökülmüş. Peki bu kayıp kaçak oranı nasıl azaltılır? Tabi ki yatırımla. Yatırım da belediye tarafından yapılır. Tüm dünyada böyle işler, Karaman dışında. 

İşin özü arkadaşlar Göksu’yu değil, Nil nehrini buraya taşısalar ancak günü kurtarırız. Bu kayıp kaçak oranları, bu bencillik ve bu savurganlıkla hiçbirimizin torunu o suyu görmez.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/degil-goksu-yu-nil-nehri-ni-tasisak-bu-kayip-kacakla-isimiz-zor/361/ Thu, 31 Jul 2025 11:20:49 +0300 15 Temmuz Cuma günü hepimiz hain bir darbe girişimiyle şaşkına döndük. Ordunun, emniyetin, yargının, içerisine gizlenen nice hain o gün kafalarını çıkardılar. O gün kimimiz bankamatiklere ve marketlere akın ettik, kimimiz ise darbe girişimini engellemek için sokaklara. Bu cümle ile bir yargıya varmıyorum, herkesin önceliği ne ise ona göre hareket etti ve bu gayet insani bir durumdu.

Darbe girişiminde saklanan da vardı, tankın önüne yatan da ama dediğim gibi bu öncelik meselesiydi. Kimi canını önemsedi kimi vatanını. 15 Temmuz gecesi ortada görünmeyip yıllardır bunun şovunu yapan bir kesim ile gece boyu mücadele edip günlerce sessizce ağlayan ve şükreden kesim birbirine karıştı. Bunu fırsat bilen muhalefetin hep bir ağızdan tiyatro darbe diye bağırmaya başlama sebebi de belki bu şovmenlerin eseridir. Zaten bunun gösterişini yapanları halk olarak bildiğimizi düşünüyorum. Ama bahsetmek istediğim şovmenler değil, vatanseverler.

Bunlardan bir tanesi kendini sadece insan olarak tanımlayan, kendisine verilen görevi layıkıyla yapan, devletle sözleşme yaptığına ve bu sözleşme gereği adaletle ve empati ile kararlar verebilmek için bir ömür adaması gerektiğine inanan, bizim aramızda büyüyen, bizimle aynı sofraya oturan, aynı topraklarda koştuğumuz bir isim. O, darbe günü önceliği millet olan bürokratlardan biri olan Metin Kıratlı.


Külliye’de toplanarak tüm gece direniş organizasyonunu kurgulayan bir avuç insandan biri. Zaten o direniş, ertesi gün diriliş olarak tarihimize kazıldı. Darbe girişimi sonrası kendisine düşen yük daha da artmış ve yeni sorumluluklarla milletle olan sözleşmesini ifa etmeye devam etmiştir. Bir sohbet esnasında çok uzun yıllardır ailesiyle akşam yemeği yiyemediğinden bahsetmişti.

Hani dışarıdan bakınca eleştirdiğimiz, ithamlarda bulunduğumuz devlet büyüklerimizin hep kazandıklarına ve makamlarına odaklanırız bir de bu açıdan mı baksak? Size kaç para verirsek ailenizden vazgeçersiniz mesela? Birçoğumuzun cevabı parayla veya makamla ölçülemeyeceği yönünde olacaktır. Bunun tek ölçüsü Türkiye Cumhuriyeti Devletine olan vazife şuuru olabilir.

Peki 15 Temmuz gecesi Külliyede olan Metin Kıratlı neler yaşamıştır? Batı adliyesi dergisine verdiği röportajda bir kısmına değinmiş aslında. Sevdikleriyle helalleştiğini ve kriz odasında toplanan bürokratlarla mermi sesleri altında koordinasyonu sağladıklarını anlatmıştır.

Anlatılmayanları ise geçen gün duydum. Etimesgut belediyesinin kamyonlarının ve iş makinelerinin sahaya çıkarılması, akabinde büyükşehir belediyesinin araçlarının da sahaya çıkması o gün oda da bulunan akıllardan çıktı. Yine selaların verilmesi yoluyla insanların sokağa davet edilmesi ve psikolojik üstünlüğün sağlanması aynı odadaki akılların eseri. Hani diyoruz ya devlet aklı diye, sanırım devlet aklının tezahür bulmuş halinin bir kısmı o gece külliyedeki helikopterlerden mermi yağdırılmak suretiyle durdurulmaya çalışılan o odadaydı.

15 Temmuz’dan bu yana 9 yıl geçti. Hala o gün yaşanan birlik beraberlik sayesinde aynı bayrağa, aynı haritaya bakabiliyoruz. Allah bir daha o günleri yaşatmasın.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/15-temmuz-un-kiratli-si/360/ Wed, 16 Jul 2025 15:01:16 +0300 Türkiye, 2025 yılı itibarıyla 17 milyonu aşan obez nüfusuyla dünya sıralamasında ilk 15’te yer alıyor. Dünya Bankası ve Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre ülkemizde yetişkin nüfusun yaklaşık %17’si obez; sağlık bakanlığı verilerine göre ise kadınlarda bu oran %21’e kadar çıkıyor. Bu oran, dünya ortalaması olan %13’ün çok üzerinde. Fazla kilolular dahil edildiğinde ise tablo daha da ağır: Her iki erişkinden biri risk altında.

Bu yalnızca estetik ya da bireysel bir sorun değil; millet sağlığının çöküşüdür. Kalp hastalıkları, diyabet, bazı kanser türleri ve infertilite gibi birçok ciddi sağlık sorununun temelinde artık obezite yatıyor. Bir başka ifadeyle, sofralar büyürken ömürler kısalıyor.

Birleşmiş Milletler’in desteklediği Dünya Obezite Atlası'na göre 2030 yılında dünya genelinde yaklaşık 3 milyar kişi ya fazla kilolu ya da obez olacak. Obezitenin küresel ekonomiye maliyeti ise gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) %3’üne ulaşmış durumda. Yani dünya ekonomisine maliyeti yaklaşık 3 trilyon dolar. Türkiye’de farklı değil, bu yük sağlık sisteminin omuzlarında büyüyen bir kambura dönüşüyor. Türkiye özelinde ekonomimize maliyeti yaklaşık 30 milyar dolar.

Peki biz ne zaman bu hâle geldik? Bir zamanlar, ninelerimizin kilerinde tarhana, nohut, bulgur varken; şimdi raflarımızı şeker yüklü atıştırmalıklar ve işlenmiş gıdalar dolduruyor. Yemek artık bir ihtiyaç değil, bir teselli. Stres yiyoruz, yalnızlık yiyoruz, boşluk yiyoruz aslında.

Çocuklarımız için tablo daha da vahim. Son 20 yılda çocuk obezitesi üç katına çıktı. Eskiden “etli butlu” diye sevindiğimiz o çocuklar, şimdi içe kapanık, nefes darlığı çeken, hareketten uzak bir nesle dönüşüyor. Bugün alkışladığımız bu durum, yarın büyük sağlık trajedilerine zemin hazırlıyor.

Bu mesele bir doktorun reçetesiyle çözülecek türden değil. Çok daha kapsamlı, çok daha derinlikli bir mücadeleye ihtiyaç var. Ve bu mücadele sadece Sağlık Bakanlığı’nın değil, devletin her kurumunun, hatta her ferdin görevi olmalı:

Gıda Politikaları Gözden Geçirilmeli: Doğal ürünler değil, doğal olmayan ürünlerin fiyatı yükseltilmeli ve doğal olmayan ürünlere ek vergiler getirilmeli.  Sağlıklı ve doğal gıdalar desteklenmeli; işlenmiş, katkı maddesi yüklü ürünler ekstra vergilendirilmeli.

Mahalleler Hareketlenmeli: Belediyeler yürüyüş yolları, spor sahaları, çocuk oyun alanları oluşturmalı. Beton yığınları arasında nefes alacak bir sokak dahi bırakmadık. Hareketin olmadığı yerde sağlık da yeşermez. Belediyeler, Gençlik ve Spor Bakanlığı ile bireyleri harekete teşvik edecek alanlar açmalı ve spor kültürü oluşturmalı. Gerekirse aile kilo ortalaması normal sınır aralığında kalanlara belediye hizmetlerinde öncelik, vergi avantajları vb. ayrıcalıklar tanımalı.

Medya ve Reklam Denetimi Şart: Sabah kuşağında dahi çikolata reklamı gösterilen bir ülkede, obezitenin artması şaşırtıcı değil. Şekerli ve sağlıksız gıdaların reklamları, çocuk saatlerinde yasaklanmalıdır. Göstermelik ibareler yerine net yasaklar koyulmalı. Alkol, tütün vb. ürünlere uygulanan medya yaptırımları bu gıdalar için de uygulanmalı.

Aile Bilinci Oluşturulmalı: “Yesin de güçlensin” algısı, yerini “az ama öz beslensin” anlayışına bırakmalı. Beslenme, karın doyurmak değil; beden ve zihin inşa etmektir.

Ben aklım yettiğince alınabilecek tedbirleri sıraladım. Ama asıl görev bakanlıklar ve yerel yönetimlere düşüyor. Şunu aklınızdan çıkarmayın Türkiye’de her üç kişiden biri artık obez. Yarın bu oran her iki kişiden bire indiğinde, bir milletin geleceği tartıya değil, yoğun bakım sırasına çıkacaktır. Henüz vakit varken acil önlem almalıyız, gelişen teknolojiler insanoğlunu daha da hantallaştırmadan bu sorunu çözmeliyiz. Aksi takdir de insan üreten değil, kendini yok eden bir varlık olarak hatırlanacak.

Bu yazıda obezitenin psikolojik, sosyolojik, askeri, ailevi vb. zararları üzerinde durmuyorum. Bunların hepsi ayrı ayrı sayfalarca yazılabilecek konular. Sadece ekonomik boyutu bile oldukça korkutucu boyutlara ulaşmış durumda. Bir farkındalık yaratabilmek umuduyla…]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/gelecegin-mirasi-obezite-olacak/359/ Mon, 14 Jul 2025 16:39:13 +0300 Geçtiğimiz on yılda, dünya ekonomisinin gidişatı yalnızca serveti değil, eşitsizliği de büyüttü. Dünya bankası raporuna göre dünyanın en zengin 3.000 kişisi bu süre içinde toplam 6,5 trilyon dolar daha zenginleşti. Bu devasa rakam, bazı ülkelerin yıllık milli gelirinin kat kat üzerinde. Ancak bu büyümenin arka planında milyonlarca yoksulun hayalleri eziliyor.

Oxfam’ın aynı döneme dair raporu, bu servet yoğunlaşmasının sadece ekonomik bir dengesizlik değil; aynı zamanda siyasi ve ahlaki bir kriz yarattığını ortaya koyuyor. En zengin %1’lik kesimin, son 10 yılda kazandığı servet 33,9 trilyon doları bulmuş durumda. Bu miktar, dünya üzerindeki tüm yoksulları tam 22 kez yoksulluktan kurtarmaya yetiyor. Ne var ki, bu servetin bir kısmı bile paylaşılmadığı sürece dünyadaki adaletsizlik daha da derinleşmeye mahkûm.

Türkiye de bu küresel trendden muaf değil. Gelir dağılımındaki uçurum giderek büyüyor. TÜİK’in en güncel verilerine göre, en zengin %20’lik kesim toplam gelirin neredeyse yarısını alırken; en yoksul %20 sadece %6’sına sahip. Bu tablo, sosyal barışı tehdit eden ve fırsat eşitliğini neredeyse imkânsız hâle getiren bir sistemin ifadesidir. Türkiye’nin en zengin %20’si kriz dönemlerinde bile zenginleşmeye devam ederken orta direk ve yoksul kesim daha da fakirleşmeye devam ediyor.

Zenginleşen kesim, sadece mal varlığını değil; karar alma süreçlerindeki etkisini de artırıyor. Servet, artık sadece ekonomik değil, siyasi bir güç aracı hâline geldi. Zenginler; medya, teknoloji, lobi mekanizmaları üzerinden kamu politikalarını kendi lehlerine şekillendiriyor. Sonuç? Çoğunluğun çıkarı değil, azınlığın konforu korunuyor.

Geleceğe dair tahminler de pek iç açıcı değil. Mevcut trend devam ederse, 2030 yılında dünya servetinin %70’inden fazlasının sadece %1’lik bir kesimin elinde olacağı öngörülüyor. Bu, yalnızca ekonomik bir risk değil; aynı zamanda sosyal huzursuzluklar, politik radikalleşme ve kitlesel göçler gibi sorunların da habercisi.

Peki, çözüm mümkün mü?

Elbette. Küresel ölçekte uygulanacak servet vergileri, şeffaf finansal düzenlemeler ve kamusal hizmetlerin güçlendirilmesiyle bu çarpık düzen törpülenebilir. Uzmanların önerdiği gibi, sadece %2 oranında bir servet vergisi, yılda 250 milyar dolar gelir sağlayabilir. Bu da yoksulluğun azaltılmasında, eğitimin ve sağlığın yaygınlaştırılmasında dev bir adım olur. Lakin bu verginin küresel çapta uygulanması çok mümkün gözükmemektedir. Yoksullardan vergi almak, zenginlerden vergi almaktan çok daha kolaydır.

Olay sadece servetin belli kesimde toplanması değildir. Asıl olay ahlaki çöküntüdedir. Toplumsal yıkımı getirecek olan servetin artması değil, adaletin azalmasıdır. Bir avuç insanın Mars’a koloni kurmak için yatırım yaptığı bir dünyada, milyarlarca insan hâlâ temiz suya, eğitime, tedaviye ulaşamıyorsa bu yalnızca bir sistem arızası değildir; bu, ahlaki bir iflastır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/dunya-da-yoksulluk-22-kez-bitebilir/358/ Mon, 30 Jun 2025 11:51:47 +0300 Türkiye, içerideki siyasi gündemlerle meşgul. Belediyeler, atamalar, adaylıklar, medya polemikleri, CHP’nin iç çekişmeleri ve AK Parti’nin iç manevralarıyla kafalarımız meşgulken, dışarıda dünya yanıyor.

Biz İmamoğlu’nun sert çıkışlarına, belediyedeki görev değişikliklerine, muhalefet içindeki hiziplere odaklanmışken, asıl mesele belki de başka yerlerde şekilleniyor. Kuklaya bakarken kuklacı gözden kaçıyor.

DW’nin geçtiği habere göre İsrail, Türkiye’nin SİHA konuşlandırmak istediği Suriye’deki T4 hava üssünü bombaladı. İsrail medyası açık açık Ankara’ya mesaj verdi: “Suriye’de üs kuramazsın, burası bizim kontrol alanımız.” Yani Ortadoğu yeniden dizayn edilirken Türkiye'ye yer gösteriliyor.

BBC ise sessiz sedasız geçen bir başka gelişmeyi duyurdu: Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'ne büyükelçi atadı. Bu ne demek? Türk Devletleri Teşkilatı diyerek bağrımıza bastığımız kardeşlerimiz, Kıbrıs’ta Türklerin haklarını hiçe sayarak Güney Kıbrıs’ı tanımış oldu.

Yunanistan ise bir adım öteye giderek deniz yetki alanını İzmir'e kadar uzattığı bir harita yayınladı. Tepki var mı? Yok. Gündemde mi? Değil. Çünkü gündemimizde İmamoğlu var. Oysa kuklaya değil, kuklacıya odaklanmamız gereken zaman bu zamandır.

ABD Suriye’den askerlerini çekiyor ve vatandaşlarını "bölgeye gitmeyin" diye uyarıyor. Yeni bir çatışma, yeni bir paylaşım mı kapıda? Gazze’de vahşet devam ediyor ama medya bile artık konuşmuyor. Sessizlik, alışma sürecine mi geçildi?

Suudi Arabistan İran’la yıllar sonra el sıkışıyor. Çin, Tayvan hattında savaş provası yapıyor. Avrupa Birliği, “Yeni müttefikler bulmalıyız” derken, ABD tüm cephelerde ekonomik savaş başlatmış durumda. Her kıtada bir baskı aracı, her ülkede bir kurgu.

Tüm bu gelişmeler olurken Türkiye’de siyasi aktörler birbirine laf yetiştirme, polemik üretme ve gündem saptırma yarışında. Muhalefet desen kendi içinde kaybolmuş. Özgür Özel çıkıp “Kendimizi yalnız hissediyoruz” diye İngiltere’ye sitem ediyor. Muhalefet için Gazze, Suriye, Kıbrıs, Orta Asya ya da Türk dünyası yok.

Onların gündeminde sadece kendileri var. Aynı şekilde iktidar da dış politikadaki ciddi gelişmeleri iç kamuoyuna açık ve stratejik bir dille anlatmıyor. Aslında gelişmelerin büyük kısmı lehimize ilerlerken stratejik üstünlüğümüzü kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyayız.

Bazen düşünmeden edemiyor insan: Acaba bu içerideki kargaşa, bu bitmeyen iç siyaset tiyatrosu, Batı'nın yeni bir dizayn planını rahatça sahneye koyabilmesi için bilinçli şekilde mi besleniyor? ABD ve AB, Türkiye’yi İmamoğlu, Özgür Özel, belediye kavgaları gibi konularla oyalarken, kendi büyük satranç oyunlarını mı kuruyor?

Artık kuklaya değil, kuklacıya odaklanma vaktidir. Çünkü dünya yeni bir eksen değişimi yaşıyor. Kim neyi nasıl kuruyor, kim kiminle ittifak yapıyor, hangi taş yerinden oynuyor… Biz bakmadıkça onlar dizayn ediyor.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/kuklaya-degil-kuklaciya-bakmak-gerek/357/ Thu, 15 May 2025 01:38:03 +0300 Bir şehir, rüzgârın yönünü okuduğu gün uyanır. Şimdi rüzgar doğa anadan yöne esiyor. İklim Kanunu…

Kimine kuru bir yasal metin, kimine bürokratik bir yük. Ama hakikatte bu kanun, evlatlarımızın içeceği su, soluyacağı hava, basacağı toprak meselesidir. Karaman gibi yarı kurak bir diyarda bu kanunun satırları kâğıttan değil, kuruyan göllerin çığlığından, çatlayan toprakların feryadından yazılmıştır. İster yeni dünya düzencilerinin oyunu deyin, ister dünyamızı kurtaracak bir çalışma. Gerçek olan şu ki hepimizi derinden etkileyecek bir değişim söz konusu.

Yeni yasa açıkça diyor ki: “Her şehir, iklim kaderini kendi eliyle yazacaktır.”

Bugün Karaman’da ne bizler içecek ne de çiftçi toprağını besleyecek suyu kuyunun dibinde bile bulamıyor. Dağda kuş az, bağda yabanî çok. Buna rağmen hâlâ ne kapsamlı bir iklim eylem planımız var, ne de bu işin ilmini takip edecek bir dairemiz. Belediyemiz, ticaret ve ziraat odamız bu kanunu sadece ‘yukarıdan gelen bir emir’ zannederse, vakit geçer; geç vakit ise kıymetsizdir.

Karaman için “iklim eylemi” demek, sadece ağaç dikmek değildir. Bu, topyekûn bir diriliş meselesidir. Üniversite ile el ele verip ilmî temelli bir plan hazırlamak, mahalleliyi toplayıp “bu şehir nereye gidiyor?” diye sormak… Sanayiciye, esnafa, çiftçiye ayrı ayrı kulak kesilmek gerekir. Sanayicilerimizin karbon ayak izi ölçümü ile enerji verimlilik ölçümünü karıştırmaması ve bu konuda bilgi sahibi olmaları gerekir.

Yeni yasanın kendilerine getirecekleri yükü ve avantajları doğru analiz edebilmeliler. Ziraat odamızın çiftçiyi bilgilendirip iklim yasasını nasıl avantaja çevirecekleri konusunda detaylı bir brifing vermesi gerekir. Belediyemizin şehrimizde bu konuda yapılması gereken ve yapılacak çalışmalar hakkında bilgilendirip uluslararası normlara uygunluğu sağlamak için kitlesel bir çalışma başlatması gerekir. Gerekmesine gerekir de her şeyden önemlisi bu konuyu önemseyip irade koyacak yöneticiler gerekir.

Gerek belediyemiz gerekse STK’larımız yöneticilerinin bu konuya önem vererek halkımızın, çiftçimizin ve sanayicimizin sürece entegrasyonunu kolaylaştıracağına inanmak istemekteyim. Bu yazımda iklim değişikliği yasasının getirdiği riskler ve fırsatlardan bahsetmeyeceğim. Önce bu konuda bir kamuoyu oluşması gerektiğini düşünmekteyim. Bu yasayı sadece bir yük olarak görürsek potansiyel fırsatları da tepmiş olacağız. Çünkü bize yük olan yasa tüm dünya ülkelerindeki üreticilere yük getirmektedir. Haliyle vizyoner bir politika ile hem diğer şehirlerin hem de diğer ülkelerin önüne geçme fırsatını ıskalamamalıyız.

Unutmayalım dünya bu konuda ki eksiklerini yeşil fonlar, AB hibeleri, uluslararası destekler ile aşıyor. Haliyle her bir fon bir hazine sandığını andırıyor. Ama bu sandıklar sadece anahtarı olanlara açılır. Karaman Belediyesi, ticaret ve ziraat odaları hâlâ bu anahtarı eline almamışsa, sadece kendi kasasını değil; torunlarının nasibini de kilitli tutuyor demektir.

Ve bir hususu da unutmamak gerek: Su sıkıntısının en çok yoksul mahalleleri vuracağı bir çağ geliyor. Eylem planı olmayan şehirlerin sokaklarında ‘sükût’, köylerinde ‘hicret’ olacak.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/iklim-degisikligi-yasasi-karaman-a-ne-yukluyor/356/ Thu, 01 May 2025 22:01:58 +0300 Prof. Dr. Behçet Yalın Özkara geçtiğimiz günlerde 11.311 kişiyle yaptığı dikkat çekici bir anketin sonuçlarını paylaştı. Soru basitti ama cevapları, Türkiye’nin siyasi ve sosyolojik fotoğrafını çerçevesiyle birlikte önümüze koydu:

“CHP’ye oy veren biriyle samimi arkadaşlık kurabilirim” diyen AK Partililerin oranı: %76,9 “AK Parti’ye oy veren biriyle samimi arkadaşlık kurabilirim” diyen CHP’lilerin oranı: %25,3.  Şimdi bu anketin sağlamasını yapmanız gayet kolay, bir oturup düşünürseniz kendi sonuçlarınıza da ulaşabilirsiniz.

Peki bu ne demek biliyor musunuz?

Yıllardır "koyun" diye yaftalanan, sorgulamaz denilen, lidere bağlılığı eleştirilen sağ seçmen; aslında karşıt görüşle birlikte yaşamaya daha açık. Öte yanda ise kendini kültürlü, çağdaş, ilerici ve özgürlükçü olarak tanımlayan sol seçmenin dörtte üçü, farklı düşüncedeki biriyle samimiyeti baştan reddediyor. O yüzden kararsız seçmen genelde sağ eğilimli oluyor. Çünkü sol eğilimleri de dinliyor. Sol seçmen ise dinlemeyi reddediyor.

Peki şimdi sormak gerekmez mi? Gerçek yobaz kim? diye.
“Senin fikrine saygı duymuyorum ama seninle arkadaş olabilirim” diyen mi daha demokrat, yoksa “Senin oyun yanlış, sen cahilsin, senle çay bile içmem” diyen mi?

Bir kesim kendini her daim "doğru", diğerini ise "gerici, cahil, biatçı" olarak etiketliyor. Ama iş arkadaşlığa, samimiyete, birlikte yaşamaya geldiğinde o ötekileştirdiği kitle çok daha olgun bir yerde duruyor.

Bu anket bize bir şey anlatıyor ;
Kültür seviyesini kitap sayısıyla, yabancı film arşivleriyle ya da kahve zincirlerindeki sosyalleşmeyle ölçenlerin, insanlık sınavından kaldığını. Burada tüm sol seçmeni aynı kategoriye almamalıyız. Yine tüm sağ seçmen içinde yukarıda bahsettiğimiz durumlar geçerli olmayabilir. Bağnazlık ve yobazlık her partinin fanatik seçmenleri için geçerli olabilir. Ama sandıkta yansıması hep sol partiler aleyhine işlemektedir. Çünkü kararsız seçmen CHP'den daha doğrusu CHP'nin fanatik seçmeninden korkuyor, işte bu yüzden yerel de destek veren seçmen, genele gelince "aman kardeşim siz yönetmeyin" diyor.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/koyun-dedikleri-demokratik-ilerici-dedikleri-gerici-cikti/355/ Thu, 24 Apr 2025 04:56:31 +0300 Dünya üzerinde şu an sekiz milyar insan yaşıyor. Bu cümle kulağa büyük bir sayı gibi geliyor ama işin çarpıcı kısmı şu: Bu sekiz milyar insanın sadece yüzde dokuzu, yani 720 milyon kadarı gerçekten "rahat" bir hayat yaşıyor.

Geri kalan yaklaşık 7.3 milyar insan, ya kıt kanaat geçiniyor ya da doğrudan hayatta kalma savaşı veriyor. Üstelik bu uçurum gittikçe büyüyor. Dünya nüfusu 2050’de 9.7 milyara ulaştığında, bugünkü sistemle bu farkı kapatmak değil, daha da derinleştirmek dışında elimizde başka bir senaryo olmayacak.

Evet, belki kıyamet senaryolarına inanmak kolay değil. Ancak rakamlar, politikacılardan daha dürüst konuşur. Mesela biliyor muydunuz? Dünya servetinin yüzde 50’sinden fazlası, sadece yüzde 1’lik bir azınlığın elinde. Dahası, 2023 itibarıyla dünya genelinde servet sahibi ortalama bireyin elinde 15.000 dolar bulunurken, medyan yani ortadaki bireyin elindeki gerçek servet sadece 5.000 dolar. Yani servet dağılımı öyle bir çarpık ki, ortalama bile gerçeği gizliyor.

Peki bu tabloyu kim yönetiyor? Artık savaşlar tanklarla değil, verilerle yapılıyor. İnsanlar kurşunla değil, algoritmalarla vuruluyor. Göçmen akınları, pandemiler, iklim krizleri, enerji kısıtları derken dikkat ederseniz herkes “kontrolsüz gelişmeleri” konuşuyor.

Ama kimse, bu krizlerin kime yaradığını sormuyor. Pandemide milyarlar eve kapanırken, dünyanın en zengin 10 kişisinin serveti ikiye katlandı. İklim krizi adı altında yapılan tarım regülasyonları, küçük çiftçiyi oyundan düşürdü. Şimdi de iklim anlaşması ile yeni bir macera başlıyor. Yani krizler geliyor ama faturayı hep aynı sınıf ödüyor: alt sınıf.

Asıl tehlike burada başlıyor. Artık 3. Dünya Savaşı gibi klasik bir savaş senaryosuna gerek kalmayabilir. Çünkü insanlar ve ülkeler savaşmadan da "sistemin dışına" atılabiliyor. Düşünün, gelecekte CBDC adı verilen merkez bankası dijital paraları yaygınlaştığında; devlet size “bu parayı şurada harcayamazsın” dediğinde ne yapacaksınız? Ya da sosyal puan sistemine geçildiğinde, ‘uyumlu vatandaş’ puanınız düşük olduğu için trene binemediğinizde? Savaş dediğimiz şey artık cephaneliklerde değil, veri merkezlerinde saklanıyor.

Çin şimdiden bu düzenin prototipini gösterdi: Sosyal kredi sistemi. Davranışınıza göre size kredi veriliyor ya da elinizdeki dijital cüzdan kısıtlanıyor. Hindistan 1.4 milyar insana dijital kimlik dağıttı, şimdi bunu sağlık ve finans sistemiyle entegre ediyor. Avrupa’da iklim dostu olmayan alışverişleri kısıtlayan sistemler test ediliyor. Türkiye dahil 100'ü aşkın ülke merkez bankası dijital para hazırlığında. Bu ne demek biliyor musunuz? Artık sadece ne kadar paranız olduğu değil, nasıl bir vatandaş olduğunuz belirleyici olacak.

Ve bu sistem çalıştığında, “kimin yaşayacağına” savaşlar değil, sistem parametreleri karar verecek. Gıda yoksa, su azsa, enerji kısıtlıysa; bunlar adil şekilde paylaşılmayacak. Paylaşım, statüye, algoritmaya ve uyum düzeyine göre yapılacak. İşte bu yüzden diyorum ki, kıyamet bir nükleer savaşla değil; bir gün süpermarketlerde rafların boş kalmasıyla başlayabilir.

Felaket tellallığı yapmaya çalışmıyorum. Tam tersine çocuklarımızı geleceğe hazırlarken bunları da göz önünde bulundurmamız gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bu düzenin gidişatı; sorgulamayan, veriye kör, teknolojiyi kutsal sayan bir kalabalığı sistemin dışına süpürecek.

Biz hâlâ sadece fiyat etiketlerine bakarken, birileri geleceğin kurallarını yazıyor. Savaşmayacaklar, çünkü artık buna gerek kalmadı. Biz zaten kendi sesimizi susturduk. Sadece yaşıyoruz. Sorgulamadan, şüphe etmeden, hesap sormadan..
Gelecek bizi beklemiyor. Gelecek, zaten inşa ediliyor.
Ve ne yazık ki... Herkes için yer yok.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/rakamlar-politikacilardan-daha-durust-konusur/354/ Sat, 19 Apr 2025 01:41:34 +0300 Eskiden boşanmak ayıplanırdı, şimdi ise sıradanlaştı. Eskiden "bir yastıkta kocayın" duası edilirdi, şimdi "en fazla iki yıl sürer" tahmini yapılıyor. Ülkemizde ve özelde Karaman’da aile yapısı, yavaş ama derinden sarsılıyor. TÜİK verileri ve sahadaki gözlemler, evliliklerin artık uzun ömürlü olmadığını gösteriyor. Rakamlar ürkütücü. 2024 yılında Türkiye’de boşanma oranları hızla artmış.

 Evlenen çiftlerin sayısı 2023 yılında 567 bin 11 iken, 2024 yılında 568 bin 395 oldu.Boşanan çiftlerin sayısı 2023 yılında 173 bin 342 iken 2024 yılında 187 bin 343 oldu. Yani evlenen çiftlerin 3'te 1'i kadar boşanan çift var. Üstelik sadece büyük şehirlerde değil Karaman gibi geleneksel bağları güçlü şehirlerde bile bu artış gözle görülür şekilde yaşanıyor. Peki, neden?

Her şeyden önce ekonomik kriz aileyi vuruyor. Evin geçimi, kira, fatura, çocuk masrafları derken, çiftler birbirlerine karşı tahammülsüz hale geliyor. Bir zamanlar "çocuk için" veya "aile baskısı nedeniyle" devam eden evlilikler, artık bir telefon mesajıyla bitirilebiliyor. Eski nesil, "sıkıntı olursa sabredersin" derken, yeni nesil "neden sabredeyim?" diyor.

Öte yandan, bireyselleşme artıyor. Sosyal medyanın teşvik ettiği özgürlük algısı, ilişkilerde sabır ve fedakârlık gibi kavramları eritiyor. Artık insanlar yalnız yaşamayı daha kolay ve özgür buluyor. 2000’lerin başında "bekârlık sultanlıktır" esprili bir sözdü, şimdi ise gerçek bir yaşam tarzı haline geldi. Tüm ülkede gençler arasında evlenme oranları düşerken, yalnız yaşayanların sayısı hızla artıyor.

Kadın ve erkek arasındaki roller de değişiyor. Geleneksel erkek figürü hâlâ "evin direği" rolünde ama ekonomik baskılar nedeniyle bu direk yıkılıyor. Kadınlar artık daha bağımsız ve ekonomik olarak güçlü olmayı tercih ediyor. Boşanan çiftlerin %42’si, evliliğin ilk 5 yılında ayrılıyor. Yani evlilikler artık uzun sürmüyor, bir hevesle başlıyor ve ilk zorlukta bitiyor.

Peki, bu gidişatı nasıl tersine çevirebiliriz? Öncelikle, evliliklerin sağlam temellere oturması için gençlere rehberlik edilmesi şart. Aile danışmanlığı, psikolojik destek ve maddi teşvikler olmadan evliliklerin ayakta kalması zor. Boşanmanın en çok yaşandığı dönemin ilk yıllar olduğu düşünüldüğünde, yeni evlenen çiftlere ciddi destek verilmesi gerekiyor. Devlet, TOKİ ile daha proaktif bir rol oynayabilir, kira desteği sağlayabilir, çocuklu aileleri daha fazla teşvik edebilir. Ama bunları göstermelik değil de gerçekçi bir bakış açısıyla ele alabilir.

Belediye sadece nikah kıyan bir kurum olmaktan çıkıp destekleyen ve arabulucuk yapan bir kurum haline de gelebilir. Aile sosyal politikalar bakanlığı genel politikalar yerine bölgesel politikalar uygulayabilir. Çünkü boşanma bölgesel olarak da farklılık göstermektedir. Spor bakanlığı çiftlerin beraber spor yapmalarını sağlayacak çalışmalar yapabilir. Sahalar yapmasından bahsetmiyorum spor kültürü olmayan aileleri bile içine çekebilecek politikalardan bahsediyorum.

Özetle, boşanma artık sadece bir bireysel karar değil, toplumu ilgilendiren büyük bir mesele. Türkiye’de aile yapısı zayıfladıkça, gelecek nesiller daha yalnız, daha kırılgan ve daha istikrarsız bir toplum içinde büyüyecek. Güçlü bir toplum, ancak güçlü ailelerle mümkün olabilir. Bugün "ne olacak canım, anlaşamadılar boşandılar" diye hafife alınan bu mesele, yarın toplumun köklerini çürütebilir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/bir-yastikta-kocayamadik/353/ Tue, 15 Apr 2025 06:43:26 +0300 Mevsim geçişleri sadece doğayı değil insan bedenini de etkiler. İlkbahar, kışın yavaşlayan metabolizmayı canlandırmak, hareketli yaşama geçmek, su tüketimini artırmak, bağışıklığı güçlendirmek ve daha hafif beslenme düzenine geçmek için harika bir fırsattır.

İlkbahar döneminde taze sebzeler, su içeriği yüksek meyveler sofralarda daha fazla bulunmalıdır. Mevsiminde tüketilen sebze ve meyveler hem daha besleyicidir hem de vücudun ihtiyaçlarını daha iyi şekilde karşılar.

Vüducu toksinlerden arındırmak için yeşil yapraklı sebzeler, enginar, semizotu, limon ve bunun yanında bol su tüketimi çok önemlidir. Bu besinler hem karaciğeri destekler hem de sindirim sistemini rahatlatır. Günlük beslenmeye eklenmesi sağlık için faydalı olacaktır.

Beslenmeye mutlaka sindirim sistemini rahatlatacak hafif besinler eklenmelidir. Ana öğünlerin yanında mutlaka bir kase mevsim salata olmalı veya zeytinyağlılar öğünlere eklenmeli. Bunun yanında miktarında dikkat ederek yoğurt ve ayrandan da destek alınabilir.
Sofralarda besin çeşitliliğini sağlamak hem dengeli beslenme adına hem de vücudun ihtiyaçlarını karşılamak için önem taşıyor. Mevsiminde tüketilen meyve ve sebze hem vitaminler açısından hem de bağışıklık sistemi için elzemdir. Bu yüzden sofralarımızda çeşitli sebze ve meyvelere bu mevsimde yer vermek gerek.

Günlük beslenmemizde lif içeriği yüksek besinlere de yer vermeliyiz. Lif içeriği yüksek besinler hem sindirim sistemini rahatlatır hem de tokluk süresini uzatır. Bunun yanında bağırsak sağlığını destekler. Bu sebeple yulaf, tam tahıllılar, baklagiller, sebze ve meyveler öğünlerimizde olmalı.

Günlük su tüketimi hem bu aylarda hem de genel olarak her zaman dikkat etmemiz gereken bir konu. Su tüketimi hem sindirim sisteminin işleyişi hem de genel sağlık durumu için çok önemlidir. Günde en az 2 litre su tüketilmelidir. Hiçbir sıcak içecek (çay, kahve, çorba) suyun yerini tutmaz. Gün içerisinde su içmek için susumayı beklememeli mutlaka su içmeliyiz. Artan sıcaklarla birlikte vücudun sıvı ihtiyacı da artmaktadır. Bu sebeple vücudumuzun sesine kulak vermeli ve ihtiyacı olan suyu vücuda vermeliyiz.

Düzenli yapılan fiziksel aktivite hem beden hem de zihin sağlığını olumlu etkiler. Kalp damar sağlığını destekler. Kilo kontrolünü ve kan şekeri dengesini sağlar. Bunlara ek olarak düzenli olarak yapılan egzersiz bağışıklık sistemi hücrelerini aktive ederek hastalıklara karşı savunmayı güçlendirir.]]> Ayşenur İnan https://www.karamanca.net/yazarlar/aysenur-inan/bahar-aylarinda-beslenme/352/ Sun, 13 Apr 2025 22:43:57 +0300 Türkiye'de tarih, garip bir oyun sahnesi gibidir. Sahnedekiler hep değişir ama seyirci hep aynı karmaşa içinde kalır: Kim kahraman, kim hain? Ne yazık ki bu soruya net bir cevap vermekte zorlanıyoruz. Her dönem, yeni bir hikâyeye, yeni bir karmaşaya uyanıyoruz.

Tarih boyunca toplumlar, kahraman ve hain kavramını kendi menfaatleri, korkuları veya inançları çerçevesinde şekillendirmiştir. Hz. Musa, İsrailoğulları için kurtarıcı bir kahramanken, Firavun için devleti tehdit eden bir haindir. Hz. İsa Roma’nın düzenine başkaldırdığı için çarmıha gerildi, ama onun izinden gidenler onu insanlığın kurtarıcısı ilan etti. Hz. Muhammed, mazlumlar için adaletin simgesi olurken, Mekke’nin putperestleri onu hainlikle suçladı.

Bizim tarihimiz de benzer örneklerle dolu. Mustafa Kemal, Anadolu’nun işgaline karşı direnmek isteyenler için bir kurtarıcı, ancak İstanbul’daki saray çevreleri için vatan haini ilan edildi. İsmet İnönü, bir dönemin "Milli Şef"i olarak alkışlanırken, sonrasında eleştirilerin odak noktası oldu. Kenan Evren, bir dönem kardeş kavgasını bitiren komutan olarak göklere çıkarılırken, bugün darbeyle anılarak lanetlenen bir isim haline geldi.

Daha yakın tarihe baktığımızda tablo daha da karmaşıklaşıyor. Ergenekon davalarının paşaları bir dönem "derin devletin karanlık adamları" diye damgalanırken, bugün kumpasa uğradıkları dile getiriliyor. Fetullah Gülen dün "hoşgörü ve diyalog adamı" olarak yüceltilirken, bugün ülkenin en büyük haini olarak görülüyor. Pandemi döneminde dünyayı kurtaran kahramanlar olarak alkışlanan Uğur Şahin ve Özlem Türeci bile, şimdi bazı çevrelerde yan etkilerden dolayı tartışılır hale geldi.

Bugün Abdullah Öcalan bile bazıları için barış sürecinin mimarı kabul edilirken, yakın geçmişte hepimizin ortak düşmanıydı. Partilerin kendi kafaları da karışık. Abdullah Gül bir dönem vefakar dost iken partiye ihanet eleştirileri almıştır. Davutoğu, Babacan, Şener vb. liste uzar gider.

Muhalif kesim için de aynı durum söz konusu düne kadar Kemal Kılıçdaroğlu, Kemal dede iken bugün CHP'yi bölmeye çalışan adam olmuştur. Devlet Bahçeli düne kadar hainlikle suçladıklarına bugün farklı cümleler kurmaktadır. Şimdi İmamoğlu mu yoksa Tayyip Erdoğan mı daha efdaldir bunun kavgasını veriyor milletim. İl ilçe teşkilatları, iş dünyası, bürokrasi , spor camiası bunlara hiç girmiyorum bile. Tüm bunlar gösteriyor ki, tarih bize kahraman ve hain kavramlarının aslında sabit olmadığını, dönemlere ve bakış açısına göre değiştiğini anlatıyor.

Biz millet olarak, eskiden çocuğuna isim vermek için kahramanlık bekleyen bir toplumduk. Bugün ise doğruyu yanlışı, iyiyi kötüyü kendi aklımızla ayırt edemeyecek hale geldik. İstiyoruz ki biri çıksın ve bizim adımıza karar versin; "işte bu kahramandır, bu da hain." Kendi düşüncelerimizi oluşturamadığımız sürece, sahnedeki aktörler sürekli değişecek, biz ise yine bir sonraki sahneyi anlamaya çalışarak seyirci koltuğunda kalacağız.

Bu döngüden çıkmak için ihtiyacımız olan tek şey, tarihe akıl ve vicdan penceresinden bakabilmektir. Eğer bunu başaramazsak, tarihin tekerrür etmesine şaşırmamalıyız. ]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/kim-hain-kim-kahraman/351/ Thu, 10 Apr 2025 23:40:21 +0300 Değerli okuyucular; 2 Nisan Dünya Otizm Farkındalık Günüydü. Maalesef yine fark etmeden geçirdiğimiz bir gün oldu. Hâlbuki hem ülkemizde hem de şehrimiz de otizmle yaşayan o kadar çok kardeşimiz var ki. Mesela Ayşe abla Karaman’da yaşıyor. Oğlu Kerem 8 yaşında ve otizm spektrum bozukluğu tanısı var.

Tanı, onun hayatını ikiye bölmüş: Öncesi belirsizlik, sonrası bürokrasi. Erken teşhis ne kadar önemliyse, bu teşhisten sonra sağlanan eğitim ve destek de o kadar hayati. Fakat Türkiye’de otizmli bir çocuğun ailesi olmak, çoğu zaman yalnızlığı, mücadeleyi ve sistemin suskunluğunu göğüslemek anlamına geliyor.

Kerem için aylarca randevu beklediler. Kaynaştırma sınıfına girmesi için başvurduklarında okul “uyum sağlayamaz” dedi. Özel eğitim merkezleri ya uzak ya dolu. Ayşe abla haftada üç kez oğlunu eğitime götürmek için kilometrelerce yol yapıyor. Yani devletin sunduğu hizmete ulaşmak için hem maddi hem fiziksel güç harcıyor. Bu bir “hak” değil, adeta bir “yarış.” 
Şimdi gözümüzü Berlin’e çevirelim.

Peter, 8 yaşında ve otizmli. Almanya’da yaşayan bir ailenin çocuğu. Peter’ın annesi, oğlunun tanısı konulduktan hemen sonra devlet destekli bir danışmana yönlendiriliyor. Bu danışman, Peter’ın eğitimi, sosyal gelişimi ve ihtiyaç duyacağı tüm hizmetler için rehberlik ediyor. Peter haftanın beş günü ücretsiz özel eğitim desteği alıyor, okuluna servisle götürülüyor, sınıfında bire bir destek sağlayan bir özel eğitim görevlisi bulunuyor. Aile, çocuğunun gelişimiyle ilgili düzenli olarak bilgilendiriliyor. Dahası, annenin iş hayatından kopmaması için haftalık sosyal destek alıyorlar.

Karaman’daki Kerem için aylık sadece 8 veya 12 saatlik özel eğitim ücretini devlet karşılıyor; Berlin’deki Peter içinse eğitimin şekli ve süresi çocuğun bireysel ihtiyacına göre ayarlanıyor. Çünkü orada otizm “engellenmesi gereken” bir durum değil, “anlaşılması gereken” bir farklılık.

 Türkiye’de 0-18 yaş grubunda yaklaşık 700 bin otizmli çocuk ve genç bulunuyor. Aileleri birlikte otizmden etkilenen insan sayısı 5 milyonun üzerinde. Otizmli çocuklarımızın sadece 42 bine yakını eğitime ulaşabiliyor. Almanya’da ise otizm tanısı almış çocukların %90’ından fazlası devlet destekli eğitim sistemine entegre. Bizde yalnızca 100 otizmli birey aktif iş gücüne katılırken, Almanya’da otizmli bireylerin kamu kurumlarında istihdamı yasal zorunlulukla destekleniyor. Her farklılık, her birey için tasarlanmış sistemin içinde yerini buluyor.

Ayşe abla yalnız. Peter’ın annesi ise sistemin içinde güvende. Çünkü bizde sistemin içi boş, orada ise hayatın tam ortasında.

Sormak gerekiyor: Bir çocuğun kaderi neden doğduğu ülkeye bu kadar bağlı olsun? Neden bir anne, oğlunun eğitime ulaşabilmesi için ayda yüzlerce kilometre yol yapmak zorunda kalsın?

Otizm bir coğrafya meselesi değildir. Ama eşitsizlik, ihmalkârlık ve sistemsizliğin olduğu yerde, coğrafya kader haline gelir.

Kerem, Berlin’de doğmuş olsaydı bugün sosyalleşiyor, eğleniyor, gelişiyor olurdu. Oysa Karaman’da yalnızca hayatta kalmaya çalışıyor. İşte bu yüzden “farklı” olmak değil, “sistemsiz” olmak asıl engel.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/karamanli-kerem-ile-berlinli-peter/350/ Sun, 06 Apr 2025 22:12:10 +0300 Yıllar yılı çocuklara tutumlu olmayı, yerli üretimi desteklemeyi öğütleyen “Yerli Malı Haftası” etkinlikleriyle büyüdük. Sınıf tahtalarında meyve sepetleri, öğretmenlerin dudaklarında “Yerli malı, yurdun malı, herkes onu kullanmalı” nidası vardı. Ne oldu da bu ülkede bugün yerli üretim, siyasi öfkenin hedefi haline geldi?

Muhalefetin son günlerde dillendirdiği “yerli markalara yönelik boykot çağrısı” tam da bu çelişkinin göbeğinde duruyor. Evet, hükümete yönelik tepki, demokratik bir hakkın ifadesidir. Ancak bu tepkinin yönü, doğrudan emek veren, üretim yapan, istihdam sağlayan yerli firmalara çevrildiğinde, hem ekonomik hem de ahlaki bir bocalama başlar.

Unutmayalım, bu ülkede istihdamın büyük bölümü özel sektörde. Boykot edilen her ürünün arkasında işine muhtaç bir emekçi, maaşına güvenen bir aile var. Kimi zaman o ürünün patronu bir partiye yakın olabilir ama üretim bandında ter döken işçinin tek derdi eve ekmek götürmektir.

“Yerli malı haftasından yerli malı boykota geldik” sözü her ne kadar ironik bir eleştiri gibi dursa da, aslında bir zihniyetin çöküşüdür. Siyasi kızgınlıkla yapılan kör protestolar, yarın hepimizin altında durduğu çınarın köklerine baltadır. Bugün boykot edilen ürün, yarın kapanan bir fabrika, ödenemeyen bir maaş, işsiz kalan bir genç demektir.

Asıl tehlike de burada başlıyor. Siyasal rekabetin ekonomik savaşa dönüştürülmesi, milletin öz sermayesini kendi elleriyle yok etmesidir. Eleştiri olabilir, tepki elbette olabilir. Ama hedefe kilitlenmeyen, dağınık ve duygusal tepkiler, sadece öfke boşaltır; çözüm üretmez. Şu anki görüntüde “bizden olan” ile “bizimle aynı düşünmeyen” arasındaki çizgi öyle kalınlaştı ki, yerli markaların milliliği bile tartışmaya açıldı.

Yerli üretimi cezalandırmak, üretim kabiliyetini zedelemek, uzun vadede ithalata bağımlılığı artırır. Oysa yerli üretim, bu topraklarda kalmak isteyen sermayenin, bu ülkede yaşamak isteyen gençlerin geleceğidir. Bu toprakların bereketi, kendi markasına sahip çıkmaktan geçer.

Sözün özü; yerli malı boykotu, aklıselimle değil, öfkeyle alınmış bir kararın dışa vurumudur. Bugün akıllı telefon ekranlarından yerli markaları linç etmek kolay olabilir. Ama yarın evladınız o firmada staj yapmak istediğinde ya da o fabrikada çalışmak zorunda kaldığında bu kararın gölgesi her yere düşer.

İktidar eleştirilmeli, hataları gösterilmeli. Ama yerli üretim, siyaset üstü bir değerdir. Boykotun yönünü şaşırmak, sadece bugünü değil, geleceği de ipotek altına almaktır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/yerli-mali-haftasi-ndan-yerli-mali-boykota/349/ Wed, 02 Apr 2025 02:04:14 +0300 İttifak kelimesi, basit bir tanımla "ortak menfaatler uğruna kurulan birliktelik" anlamına gelir. Türk siyasi hayatında ise ittifak kavramı, son yıllarda AK Parti ile Milliyetçi Hareket Partisi arasında bambaşka bir anlam kazandı.

Bu beraberlik, kimine göre devletin bekası için atılmış stratejik bir adım, kimine göreyse siyasi pragmatizmdir. Yani siyasi faydalanma da diyebiliriz. Daha önce başka bir mecrada ilk ittifak başladığı dönemde kaleme aldığım yazımda vurguladığım bir konu vardı.

Bu ittifaktan kesinlikle MHP kazançlı çıkacaktır. Bunu detaylı anlatmak oldukça uzun bir yazıya sebep olacaktır o yüzden temel birkaç sebebe değinmek istiyorum; öncelikle MHP bir ideoloji partisidir bu sebeple uzun vadede dağılma ihtimali yoktur. Fakat Ak Parti kitle partisidir ve tam anlamıyla bir ideolojik zemine oturamamıştır.

Özal ve Menderes örneklerinde olduğu gibi güçlü liderler olmadığı müddetçe parti dağılmaya mahkumdur. İkincisi, MHP kendi ideolojisine yakın bir tüzükle kurulan partilere kaybettiği oyları ittifak partisinden beslenerek kapatabilir. Fakat Ak Parti için kaybedilen oyların telafisi daha zor olacaktır. Üçüncüsü, milletin çektiğin her sıkıntının faturası AK Parti’ye kesilirken, MHP bu faturalardan münezzeh kalmaktadır.

Peki şehrimiz özelinde bu durum nasıl işlemektedir?

Her siyasi ittifakın özünde dayanışma ve güç birliği vardır. Ancak bu güç birliğinin bir anlamı ve "ittifak ruhu" adında bir ruhu olmalıdır. İşte tam burada durup sormamız gereken soru şu: AK Parti ve MHP arasında tesis edilen bu ittifak, Karaman’da kentin gelişimine ve huzuruna hizmet etmekte midir? Yoksa taraflardan biri hataya düşse dahi sırf ittifaka halel gelmesin diye susmak, ittifak ruhunun tam aksine, siyasi korkaklığın simgesi mi olmaktadır?

Karaman, tarihten beri yiğitliğin, mertliğin ve doğruluğun sembolü olmuş, Karamanoğlu Mehmet Bey’in toprağıdır. Onun torunları olan bizlere düşen, yanlışa ve adaletsizliğe göz yummak değildir. Ancak bugün Karaman’da ittifak uğruna, kimi siyasetçilerin, yanlış giden işlere karşı sessiz kalmayı tercih ettiklerini üzülerek müşahede etmekteyiz.

Şehrimizdeki vatandaşların dilinde dolaşan bazı meselelerde, ittifak ortağı belediye başkanının kimi uygulamalarının doğru olmadığı kanaati yaygınlaşmaktadır. Şehre zarar veren politikalar bazen belediye eliyle bazen de ittifaka zarar gelmesin düşüncesinde olan siyasiler eliyle kapatılmakta ve görmezden gelinmektedir. Eğer Karaman halkının hakkı ve hukuku söz konusuysa, ittifak uğruna sessiz kalmak, tam anlamıyla vatandaşa sırt dönmek değil midir? Yanlış giden bir işe sessiz kalmak, ittifakın ruhunu güçlendirmek yerine zayıflatmaz mı?

İttifak, hataları gizleme ve görmezden gelme aracı değil, hataları açıkça ifade ederek çözüm üretme mekanizması olmalıdır. Aksine, ittifakın gerçek ruhu cesaretle konuşmak, cesaretle hatayı söylemek, milletin menfaatleri adına doğru olanı dile getirmektir. Eğer ittifak ortağı diye yanlış yapılana ses çıkarılmazsa en büyük stratejik hata burada gerçekleşir. Yerel de Ak Parti’ye gönül vermiş ittifak kavramını ehven kabul etmiş seçmen için kırıcı sonuçlar doğurarak ittifak ruhunun kapanmamak üzere yaralanmasına neden olur.

Karaman'da ittifak ortaklarının bu tarihi sorumluluğu yerine getirmeleri gerekmektedir. Aksi halde suskunluk sadece korkaklık olarak hatırlanır ve siyasetin en ağır faturası olan halkın güvensizliğiyle neticelenir. Sessizlik, adaleti öldürür; adaletin öldüğü yerde ise hiçbir ittifak hayatta kalamaz. Cesaret susmakta değil, doğruyu dile getirebilmekte gizlidir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/ittifak-in-karaman-yansimasi/348/ Fri, 28 Mar 2025 01:05:07 +0300 Bir düşünelim… Bir köy meydanı, sabahın ilk ışıklarıyla uyanan kadınlar, ellerinde iğ, iplik; yoğurdukları hamurun kokusu, taze sıkılmış yağın berrak sarısı… Eskiden hayat böyleydi. Zaman değişti, köyler boşaldı, üretim fabrikalara taşındı, emeğin kıymeti unutuldu. Şimdi ise unutulanın yeniden hatırlandığı bir döneme giriyoruz. Kayseri bunun yaşayan örneklerinden birisi. Kayseri’de 48 kadın kooperatifi, yalnızca bir yılda 142 milyon lira ciro yaptı ve 670 kişiye istihdam sağladı! Kayseri valisi bu kooperatiflere öncülük etti.

Oysa bundan birkaç yıl önce, belki kimse bunun mümkün olduğunu düşünmüyordu. Şu an ise Kayserili kadınlar, geleneksel ürünleri modern pazarlama yöntemleriyle buluşturarak büyük bir ticari başarıya imza attı. Aspir yağından mantıya, el emeği tekstilden kabak çekirdeğine kadar uzanan geniş bir yelpazede üretim yaparak zincir marketlerin raflarını doldurdular. Bu başarı hikayesinin şehrimizde de gerçekleşmesi mümkün aslında.

Karaman, tarımsal üretimiyle, doğasıyla ve insan gücüyle büyük bir potansiyele sahip. Elma, buğday, nohut, arpa, üzüm… Hepsi bu topraklarda yetişiyor. Fakat üretim ham maddeyle sınırlı kalıyor. Oysa, Kayseri örneğinde olduğu gibi, Karamanlı kadınlar da birlik olup bu ürünleri işleyerek katma değerli hale getirebilir. Elma sirkesi, tarhana, erişte, doğal sabunlar, aromatik bitkisel yağlar, dokuma ürünleri… Hatta daha da somutlaştıralım. Neden bir kadın kooperatifimiz mayalı ekmek yapmasın. O kadar çok çeşit yapılabilir ki. Beyaz undan vazgeçemeyenler için geleneksel, sağlığına önem verenler için kepekli, değişiklik arayanlar için tahinli. Varın siz hayal edin. Hepsi, hem iç pazarda hem de ihracatta büyük bir kazanç kapısı olabilir.

Ve aslında Karaman'da bu kıvılcım çoktan başladı! Sadece rüzgarın esmesine ihtiyaç var. Bugün Karaman'da tam 8 kadın kooperatifi faaliyet gösteriyor. Henüz Kayseri kadar büyük cirolara ulaşmamış olsalar da bu girişimler, doğru desteklerle büyük bir ticari başarıya dönüşebilir. Belediyeden böyle bir vizyon beklemek saflık olacağı için valilik ve ticaret odası bu konuda öncü olabilir. Kadınların el emeğini pazarlayabilecekleri yeni kanallar oluşturulursa, bu kooperatifler büyüyerek Karaman ekonomisinin lokomotiflerinden biri olabilir.

Ancak mesele yalnızca para değil. Bu kooperatifler, kadınlara ekonomik özgürlük, sosyal dayanışma ve aidiyet hissi kazandırıyor. Kendi parasını kazanan bir kadın, yalnızca evine değil, tüm topluma katkı sağlar. İşte bu yüzden Karaman'da da kadın kooperatifçiliği desteklenmeli, teşvik edilmeli, üretilen mallar için pazarlama ve dağıtım kanalları oluşturulmalı.

Çünkü kadınların el emeği, sadece bir ürün değil, bir memleket meselesi. Zaten kadınlarımızın kazanacakları sadece para da değil. Şehrimizde boşanma oranları oldukça yüksek. İlginç bir şekilde Türkiye’de ilk 3’te yer alıyoruz. Bunun sebeplerinden birisi de uzun ve vardiyalı çalışma sistemi sonucu eşlerin birbirinden ayrı kalması. Kadınlarımız kooperatifler kanalıyla ailelerini de yeniden kazanabilir. Hem ailelerinin hem de kendi işlerinin sahibi olabilirler. ]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/kadinin-kooperatifi-olur-mu/347/ Sun, 23 Mar 2025 23:39:45 +0300 Diploma ve yolsuzluk tartışmaları televizyonlarda, sosyal medyada, kahvehanelerde ve okullarda; kısacası her yerde konuşuluyor. Bir grup Ekrem İmamoğlu'nun diplomasının sahte olduğunu iddia ederken, başka bir grup ise Tayyip Erdoğan'ın diplomasının hiç olmadığını ileri sürüyor.

Bir kesim İstanbul Belediyesi'nde gerçekleştiği iddia edilen milyarlarca liralık yolsuzlukları dile getirirken, diğer kesim 23 yıllık iktidarın yolsuzluklar konusunda önce hesap vermesi gerektiğini savunuyor. Bunlar elbette kamuoyunda tartışılır, yargı tarafından da araştırılır. Şahsi fikrim diploma ve yolsuzluk sürecinin muğlak şekilde devam ettirileceği yönünde. Ancak üzerinde durmak istediğim konu biraz daha farklı.

Gerçekten demokratik bir toplumda yaşıyor ve proje adaylarla seçimlere gitmiyorsak, Ekrem İmamoğlu'nun adaylığının engellenmesi hiç mantıklı görünmemektedir. Tüm anketlerde Mansur Yavaş, Ekrem İmamoğlu'nun önünde çıkmakta ve Tayyip Erdoğan'a karşı daha güçlü bir aday olarak değerlendirilmektedir. Mevcut süreçte çoğu kişi, yaşanan bu operasyonların Mansur Yavaş'ın önünü açacağını düşünmektedir.

Ancak bu süreçlere farklı bir açıdan bakmak gerekir. Acaba gerçekten bu operasyonlar İmamoğlu aleyhine mi işlemektedir, yoksa siyasi akıl oyunlarıyla rakipler daha mı belirginleşmektedir? Son olayların ardından CHP örgüt yapısının İmamoğlu'nun arkasında daha sıkı bir şekilde kenetlenmesi beklenir. Çünkü mesele artık bir namus davasına dönüşmüş durumdadır. Oysa daha önce parti içinde Kemalciler, Mansurcular, küskünler ve ilgisizler gibi farklı gruplar vardı. Bu süreç, parti tabanının İmamoğlu etrafında birleşmesini sağladı.

Şu anda elimizde, siyasi tartışmalar nedeniyle yıpranmış bir Ekrem İmamoğlu ile uzun süre ülkeyi yönetmenin getirdiği yıpranmışlığa sahip Recep Tayyip Erdoğan var. Diploma ve yolsuzluk iddiaları her iki isim için de gündemde. Yani negatif açıdan eşitlenmiş iki aday mevcut durumda. Bu nedenle seçmenlerin tercihleri, adayların kişisel özelliklerinden ziyade ideolojik tercihlere dönüşebilir. Yani seçmenler, "benim adayım mı, karşı tarafın adayı mı?" sorusunu soracaklar. Burada mesele sağ ya da sol parti tercihi haline gelebilir. Bu da seçmenin, denenmiş ve öngörülebilir bir aday ile denenmiş ancak sonuçları öngörülemeyen bir aday arasında seçim yapması anlamına gelir.

Peki diploması iptal edilen biri aday olamıyorsa Ekrem İmamoğlu nasıl aday olabilir? Anayasa değişikliği yapılırsa bu mümkün hale gelebilir. Daha önce iktidarın istediği anayasa değişikliğine CHP karşı çıkmıştı, ancak şimdi İmamoğlu'nun önünün açılması adına destek verilebilir. Hatırlayalım bir çoğumuz Kenan Evren yargılansın diye anayasa değişikliğine evet demiş, anayasadaki diğer maddelerle çok da ilgilenmemiştik. Yani seçmen yine duygusal davranabilir. Böyle bir durumda Tayyip Erdoğan İmamoğlu'nun, İmamoğlu da Tayyip Erdoğan'ın önünü açmış olur.

Ancak bu durum kamuoyunda Tayyip Erdoğan'ın büyüklük yaptığı şeklinde algılanabilir. Daha önce altılı masanın güven vermeyen görüntüsü gibi, bu durum da Erdoğan'a avantaj sağlayacaktır. Ayrıca geçmişte Tayyip Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığı makamını kendisi alabilecekken Abdullah Gül'e devretmesine benzer şekilde, kamuoyunda Erdoğan'ın yüce gönüllülüğüne ve cesaretine yorumlanabilir.

Mantık çerçevesinde düşündüğümüzde, Tayyip Erdoğan karşısında Mansur Yavaş'ın aday olması mı yoksa Ekrem İmamoğlu'nun aday olması mı AK Parti'den daha fazla oy koparabilir? Herhalde iktidar açısından Mansur Yavaş'ın adaylığı daha büyük bir tehlike olarak görülür.

Bu yüzden Tayyip Erdoğan'ın ekibi, diploma ve yolsuzlukla yıpranmış ve samimiyetine olan güven azalmış, bunun yanında futbol geçmişi, belediye başkanlığı, dini söylemleri ile Erdoğan'a benzeyen bir adayın, Erdoğan'ın karşısına çıkarılması ile seçimi tekrar kazanabilir. Çünkü siyasette "taklitler aslını yaşatır."]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/diploma-krizi-mi-ustaca-bir-hamle-mi/346/ Thu, 20 Mar 2025 06:13:04 +0300 Bir zamanlar evlilik, iki ruhun tek bir hayatı paylaşmak üzere kutsal bir birlikteliğe adım atmasıydı. Ocağın tüttüğü, çayın birlikte kaynadığı, hayatın müşterek yaşandığı bir müesseseydi. Ancak çağımız, nikâh defterinin sayfalarını rüzgâr gibi çeviriyor; bir imza ile başlayan yolculuk, aynı hızda bir başka imza ile sona eriyor. Boşanmalar artıyor, evlilik süreleri kısalıyor, insanlar birbirinden hızla uzaklaşıyor.

Modern çağın getirdiği toplumsal dönüşüm, kadının ekonomik özgürlüğünü kazanmasını sağladı, fakat bu özgürlüğün evlilik kurumuna olan etkileri pek az konuşuluyor. Feminist hareketler, kadını toplumsal hayatta daha güçlü bir figür haline getirdi. Artık kadınlar yalnızca evin içinde değil, iş dünyasında da var olabiliyor; kendi gelirlerini kazanıyor, kendi kararlarını alıyorlar. Bu, kadınlar için büyük bir zafer. Hatta bu insanlık için büyük bir zafer. Ancak bu zafer, evliliğin dengesini de değiştirdi. Haliyle bu dengelerin istikrarlı bir hale gelmesi için gereken sürede birçok kişi evlilik zaiyatı olarak kayıtlara geçti ve geçmeye devam edecek.

Türkiye’de evde çocuk ve hasta bakımı nedeniyle iş gücüne katılamayan 1,7 milyon kadın varken, diğer yanda kariyer basamaklarını hızla tırmanan ve ekonomik bağımsızlığını kazanan kadınlar var. İkisi arasındaki uçurum, boşanma istatistiklerini belirleyen en önemli unsurlardan biri haline geldi. Artık kadınlar, “evde oturup tahammül etmek” yerine, mutsuz oldukları bir evlilikten ayrılmayı tercih edebiliyorlar. TÜİK 2024 verilerine göre boşanma oranları artarken, evliliklerin süresi de kısalıyor. Özellikle ilk beş yılda boşanma oranlarının yüksek olması, evliliklerin ilk yıllarında dengenin oturmadığını gösteriyor. Diğer ilginç bilgi ise eşlerin evlilik süreleri 20 yılı aştıktan sonra boşanma oranlarının hızlı yükselişi. Bu konuda da ciddi çalışmalar yapılmakta ama bu da başka bir yazının konusu olsun.

Evlilik artık sadece sevginin değil, ekonomik denklemin de bir parçası haline geldi. Büyük şehirlerde yaşam maliyetleri arttıkça, çiftlerin birbirlerine olan toleransı azaldı. Kariyer baskısı, yüksek kira giderleri, çocuk bakım masrafları derken, evlilik giderek daha zor bir müessese haline geldi. Artık çiftler aşkı ve fedakârlığı değil, gelir-gider tablolarını tartışıyor. Birlikte büyümek yerine, bireysel olarak ayakta kalma savaşı veriyorlar. Hatta öyle ki evde faturalar paylaşılıyor, ortak bütçe kavramından herkesin kendi bütçesi kavramına geçiliyor. Geçmişte ekonomik bağımlılık nedeniyle süren birçok evlilik, bugün ilk büyük tartışmada sona erebiliyor. Üstelik “güçlü kadın” figürü, eşler arasında rekabeti de beraberinde getiriyor. Artık birçok evlilikte mesele “kim daha fazla kazanıyor, kim daha güçlü” tartışmasına dönüş. Geleneksel evlilik anlayışındaki “birlikte güçlü olma” fikri, yerini “bireysel güç” mücadelesine bırakıyor.

Güçlü, bağımsız, ekonomik olarak özgür kadınlar, geleneksel evlilik rollerini yeniden tanımlıyor. Eskiden evin direği erkek olarak görülürken, şimdi birçok evde bu rol paylaşılmaya başladı veya doğrudan kadının omuzlarına yüklenir hale geldi. Geleneksel erkek rolüne alışmış birçok erkek için bu yeni düzen alışması zor bir gerçeklik oldu. Bu sorun sadece erkeklere özgü değildir, kadınlarda sorumluluk alabilecek erkeklerin sayısının azaldığından şikayet etmektedir. Çünkü geçmişten gelen ataerkil yapı alfa kadın kavramını kabullenmemizi her iki cinsiyet için de zorlaştırmaktadır.

Bunun yanında kapitalist sistemde bu ayrılıkları besler nitelikte hareket etmektedir. Geçen günlerde okuduğum bir çalışmada ABD’nin en zengin insanlarından olan ve dünyayı yöneten ailelerden biri olduğu iddia edilen Rockefeller’ın bir konuşmasından kesit vermişlerdi. Her ne kadar konuşmanın ses kaydı veya resmi bir açıklaması olmasa da ilgimi çekti. Feminizm ve Alfa Kadın protokolünden bahsediyordu.

Rockefeller; Bu tarz söylemlerin desteklenmesi gerekliliğini savunuyormuş. Aslında buraya kadar gayet normal. Fakat yazılana göre devamında neden desteklenmesi gerektiğini şöyle açıklıyor: ‘’Bir aile de sadece erkek çalışırsa bu ekonomi için tek vergi alınması demektir. İş dünyası için daha pahalı iş gücü demektir. Kadınların iş dünyasına kazandırılması sermaye sahipleri için gereklidir. ’’ Gerçekten Rockefeller ailesine ait olan Rockefeller Foundation’ın (Bağış Kurumu) desteklediği kurumlara baktığımızda ciddi bir miktarın feminizm hareketlerine aktarıldığını görüyoruz. Bu yüzdendir ki son yıllarda “alfa kadın” kavramı sıkça dile getiriliyor.

Peki, bu gidiş nereye varacak? Belki de evlilikler artık yeni kurallar çerçevesinde şekillenecek. Geleneksel rollerin yerini eşitlikçi ilişkiler alacak, ancak bu eşitlik dengesi kurulmazsa, çatışmalar kaçınılmaz olacak. Evlilik bir ortaklık haline geliyor, fakat ortaklık yürütmek de tıpkı bir şirket yönetmek gibi, beceri ve uyum gerektiriyor.

Bugün evlilik, yalnızca bir aşk hikâyesi değil; bir strateji, bir müzakere, bir ekonomi meselesi haline geldi. Belki de en büyük mesele, çiftlerin artık birbirlerine gerçekten ihtiyaç duymamaları. Sevgi ve bağlılık, yerini konfor ve bağımsızlığa bıraktı.

Ama şu da bir gerçek: İnsan doğası gereği birine ait olmak, bir yuva kurmak ister. Evlilik ve boşanma oranları ne kadar değişirse değişsin, insan her zaman sevgiye, anlayışa ve birlikteliğe muhtaç olacaktır. Belki de yeni dönemin evlilikleri, geçmişin naif romantizmi ile bugünün rasyonel gerçekliği arasında bir denge kurmayı başarabilenler için var olmaya devam edecek, kalanlar içinse ise acı bir tecrübe olarak hatırlanacaktır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/askin-ekonomisi-olur-mu/345/ Sat, 15 Mar 2025 23:30:30 +0300 Malum, Karaman halkı olarak uzun zamandır çeşmelerden akan suyun renginin değiştiğini, kokusunun ağırlaştığını konuşuyoruz. Bir yanda bulanıklık, diğer yanda ağır metaller ve hidrokarbonlar. Ancak yetkililer sağ olsun, gözlerimizi açtılar: Meğer su içilmezmiş! İl Sağlık Müdürlüğü aylar sonra nihayet bir analiz paylaştı da öğrendik. Halbuki biz, tadı biraz ağır ama alışırız diyorduk!

Peki, bu durum neden kaynaklanıyordu? Deprem mi oldu, tsunami mi vurdu, yoksa bir salgın mı çıktı? Hayır! Sebep, belediyenin uzun süredir bakımsızlığa terk ettiği altyapı ve baraj dibinde biriken suyun ilkel yöntemlerle şebekeye verilmesi. Ama biliyorsunuz, bu gibi durumlarda her zaman bir “günah keçisi” bulunur: Ya iklim değişikliği, ya kader, ya da “yukarıdaki” bir güç… Ama asla yönetim hatası değil!

Ne mutlu ki, aylar önce bu meseleyi gündeme getirenlere karşı şehrin mülki amirleri olan muhtarlarımız!!!, evet yanlış okumadınız, muhtarlarımız çıkıp “küçük bir sızıntı var, korkulacak bir şey yok” diyerek hepimizi rahatlatmıştı. O açıklamadan sonra gönül rahatlığıyla zehirli suyumuzu içmeye devam ettik! Bugün geldiğimiz noktada ise devletin resmi kurumu, “KESİNLİKLE kullanmayın” diyor. Allah bilir kaç aydır sindirim sistemimizle oynuyoruz!

Şimdi oturup düşünelim: Petrol türevleri ve ağır metaller suya karışmış, eee ne olmuş yani? Ucuz işte, içiverelim, en fazla iki gün tuvaletten çıkamayız! Derken işin ehline, doktor arkadaşlara sorduk. Cevaplar pek iç açıcı değil. Meğer kısa vadede kusma, ishal, baş dönmesi yapıyormuş. Kaynatırsak solunum yolu rahatsızlıklarına sebep oluyormuş. Uzun vadede? Hafıza kaybı, konsantrasyon bozukluğu, lösemi, hatta hamile kadınlarda düşük riski vesaire.. Ama olsun! Biz yinede başkanımızı yedirmeyelim!

Şimdi soruyorum: Bu şehirde yaşayıp da çocukları zehirli suyla büyüyen anneler, hastaneleri dolduran yaşlılar, sağlığıyla oynanan insanlar ne olacak? Başkanlık makamı mı kıymetli, yoksa vatandaşın sağlığı mı? Eğer “iki gün ishal olmak, biraz başımızın dönmesi, ciğerimizin kuruması önemli değil; yeter ki başkan koltuğunda oturmaya devam etsin” diyorsanız, o sizin bileceğiniz iş! Ama unutmadan: Kanser olursak, çocuklarımız engelli doğarsa, geleceğimiz heba olursa bari “kader” demeyin!

Özetle sevgili Karamanlılar, mesele şu: Ya sağlığımızı ciddiye alırız ya da gözümüzü kapatıp, susuzluktan susmaya devam ederiz. Seçim sizin. Ayrıca Kasım 2024 tarihinde yayımladığı, ‘’Karaman’daki şebeke suyunda benzin kokusu’’ başlıklı haberiyle, kamuoyunun dikkatini bu noktaya çekmeyi başaran ve o günden bu yana gündeminden düşürmeyen Karamanca.net haber sitesini tebrik ediyorum.

Son olarak Atakan vekil bu konu hakkında bir açıklama yaptı. Fakat Selman ve Osman vekilden bir açıklama henüz gelmedi. Belki ittifak kaygısından kaynaklıdır bilemiyorum. Seçim öncesi süreçte her iki vekilinde bu konuda hassas olduklarına şahit olmuştum. Şu an ki sessizlik seçmenler nazarında hoş karşılanır mı buna kamuoyu karar verecektir. Bunun yanında tüm partilerin il başkanlarını da bu konuda ki hassasiyetlerini dile getirmeye davet ediyorum.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/savas-kalayci-yi-yedirmeyiz/344/ Wed, 12 Mar 2025 01:48:35 +0300 Kimi zaman bir tarlanın başında, kimi zaman bir çeşme kenarında duran yaşlı bir çiftçinin gözlerinde görürsünüz bu soruyu: "Nereye gitti herkes?" Bir zamanlar harman yerlerinde yankılanan çocuk kahkahaları, imeceyle örülen duvarlar, sabah ezanıyla uyanan köy meydanları... Hepsi birer hatıraya dönüştü. Türkiye, toprağından çekiliyor.

2011’de nüfusun %23,2’si kırsalda yaşarken, 2023’te bu oran %7’ye düştü. Türkiye genelinde kırsalda yaşayan 5 milyon 657 bin kişi kaldı. Bu, bir köyün değil, tüm bir yaşam biçiminin eriyip gittiğinin göstergesi. Dün bir sosyal mecrada benim de köyüm olan Yeşildere nüfusunun azaldığına dair bir veri de paylaşıldı. Eskiden sinema izlemek için (yanlış okumuyorsunuz), hamam için, pazar alışverişi için Yeşildere'ye gelen kent halkı şimdi köyünün yolunu bilmiyor. Ama bu durum sadece bizim köyümüze özel bir durum değil. Karaman’ın Yeşildere köyü gibi birçok yer, sessizliğe bürünüyor. Yeşildere merkezde 2011 yılında 1006 olan nüfus 774’e düştü.

Şehirler parlak tabelalarla, dev plazalarla, sonsuz vaatlerle çağırdı insanları. Fabrika bacaları tüterken, toprak unutuldu. Ama kimse sormadı: Şehir bu kadar insanı kaldırabilir mi? İşsizlik arttı, kiralar uçtu, trafik çığırından çıktı, insanlar gri binaların içinde kayboldu. Köyden kaçan gençler, şehirde nefes alamaz hale geldi.

Köyde kim kaldı? Orada kalanların yaş ortalaması 55’i geçti. Tarla sürülecek, bağ budanacak, hayvan bakılacak ama kol gücü yok. Üretim düşüyor, ithalat yükseliyor, sofraya gelen ekmek bile artık dışarıdan geliyor. Toprak, küsmüş bir sevgili gibi kendini geri çekiyor.

İşin daha vahim yanı ise köylerde erkek nüfusun kadınlardan fazla olması. Peki neden? Kadın nüfusu neden kırsalda daha az? Çünkü köyde hayat onlar için daha zor. Eğitim, sağlık, sosyal imkanlar yok denecek kadar az. Şehirler, özgürlük vaatleriyle kadınları çekti, ama çoğu gidip fabrikalarda, mağazalarda, plazalarda uzun mesailere mahkum oldu. Kırsalda kalanlar ise yalnızlaştı, eski bağlar çözüldü. Kadının olmadığı yerde dirlik de olmaz düzen de.

Ama bir soru hala havada asılı: Geri dönüş mümkün mü?

Şehirler insanı boğmaya devam ederse, yüksek kiralar, düşük maaşlar, sıkışık yaşam şartları insanları tekrar köylere yönlendirebilir mi? Elbette. Ama bunun için köyler, sadece yaşlıların ömrünü tamamladığı yerler olmaktan çıkmalı. İnternet, eğitim, sağlık, modern tarım teknikleri, gençleri geri çekecek projeler şart. Köy, yalnızca bir hatıra değil, bir gelecek olmalı. Belki köy enstitüleri yeniden hayat geçer ne dersiniz? Ya da köylerde dijital üretim akademileri kurulur. Genç üreticiler hem tarımla uğraşır hem de dijital dünyada bu ürünleri nasıl geliştireceklerini ve pazarlayacaklarını öğrenir. Böylelikle hem köyler canlanır hem de toprak.

Aslında zor da değil bu konuda örnekler ve destekler var. Mesela Trendyol ve UNDP'nin 'Yarının Köyleri projesi'. 10 tane köyde yapılacak. Adana, İzmir ve Sakarya'da yapıldı. Belediyeler ve köy muhtarları organize olup başvuru yapıyorlar. 3. Merkez Sakarya'nın Taraklı köyüne yapıldı. Köye kurulacak dijital tarım ekipmanları (iklim istasyonları, toprak nemölçerler, pompa otomasyon cihazları) sayesinde veriye dayalı tarım yöntemleriyle maliyetler düşecek, doğa korunacak, ürün kalitesi ve verim artacak.

Ayrıca Dijital Merkez'de üreticilere e-ticaret, markalaşma, paketleme ve kalite gibi konularda eğitimler verilirken, çocuklar kodlama ve robotik atölyeleriyle geleceğin teknolojilerine hazırlanacak. Bakın istenirse olmaz diye bir şey kalmıyor. Şehir olarak artık elimizdeki imkanları öldürmeyi bırakıp nasıl oldururuz diye bakmamız lazım.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/koyler-bitti-bitiyor/343/ Sun, 09 Mar 2025 01:17:21 +0300 Rant, tıpkı gizli bir tünel gibidir. Makam sahipleri bu tünelin kapılarını açıp içeriye adım attıkça, servetin ışıltısına kapılır ve o karanlık yolda ilerler. Bu yol, halkın vergileriyle döşenmiş taşlardan, kamu projelerinin ardındaki şişirilmiş bütçelerden ve halkın alın terinden beslenir.

Her adımda daha da parlayan bu altın kaplama tünelin sonu, açgözlülükle cilalanmış bir servet kapısına çıkar. Ancak bu servet asla doğrudan sahiplerinin üstüne alınmaz. Çünkü mal beyanı dönemi geldiğinde ellerinin temiz, kasalarının boş görünmesi gerekir. İşte bu noktada, "eş-dost-akraba" devreye girer. Bu gizli tünel, sadece makam sahiplerini değil, onların çevresini de zenginleştiren bir sistem haline gelir.

Yolsuzluk ve rant, bir satranç oyununa benzer. Piyonlar, tahtanın sonuna ulaşmaya çalışırken vezir olmanın hayalini kurar. Ancak vezir olmak, yalnızca bir mevki kazanmak değildir. Bu, rant tünellerine erişimin anahtarını elde etmek anlamına gelir. Vezirlerin savaşı burada başlar: Kim daha fazla gizli yol açabilir, kim daha çok serveti yönlendirebilir? Ancak bu oyunda, biat edilen şey ne dava ne de şahtır, yalnızca ve yalnızca sistemin sunduğu ranttır. Piyonlar vezir olmaya çalışır, vezirler ise tahtada kalmaya.

Bu döngü, her iktidar değişiminde yeniden başlar. Halk, eski vezirlerin yargılanmasını, gizli yolların kapatılmasını bekler ama bu gerçekleşmez. Çünkü yeni vezirler, aynı yolları kullanmaya heveslidir. Bir vezir, diğerinin yolunu ifşa ederse, kendi yolunun da deşifre olacağını bilir. Bu yüzden sessiz kalır ve aynı sebepten kimse birbirine dokunmaz.

Yolsuzlukların ve rantın bitmemesinin ardında işte bu sistem yatar. Sistem, yalnızca bireysel açgözlülüklerden değil, kurumsal bir anlayıştan beslenir. Rantın yolu, yalnızca kişisel servet hırsıyla değil, aynı zamanda siyasetin yapısal zafiyetleriyle döşenmiştir. Kamu ihaleleri, özel çıkar gruplarına alan açan düzenlemeler, şeffaf olmayan denetim mekanizmaları... Bunların hepsi, rantın ve yolsuzluğun sürekli büyümesine zemin hazırlar.

Peki, bu döngü nasıl kırılabilir? Bunun için önce halkın kolektif bir şekilde "şeffaflık" ve "hesap verebilirlik" taleplerini yükseltmesi gerekir. Şeffaflık, yolsuzluk tünellerini aydınlatan bir fenerdir. Devletin tüm harcamalarının halka açık olması, ihalelerin rekabetçi ve adil bir şekilde yapılması, makam sahiplerinin sadece kendilerinin değil kendisinin ve eşinin ailesinin mal varlıklarının bağımsız kurumlar tarafından denetlenmesi bu fenerin ışığını güçlendirir. Ancak en önemlisi, halkın sesinin daha güçlü çıkmasıdır. Çünkü vezirlerin tahtadan inmeyeceğini bilen halk, satranç oyununu bozmayı öğrenmelidir.

Tarihin her döneminde yolsuzluk, yalnızca iktidardakilerin değil, aynı zamanda sistemin zaaflarından yararlananların elinde bir araç olmuştur. Ancak halkın iradesi, bu oyunu bozabilecek en büyük güçtür. O güne kadar, vezirler tahtada kalacak, piyonlar vezir olmayı hayal edecek ve halk, bu döngünün bedelini ödemeye devam edecektir. Elbette ki oyunun sahibi olan bir gün o tahtayı kapatacaktır. Ve şah da vezir de piyon da aynı kutuya koyulacaktır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/rant-ve-yolsuzluk-neden-bitmiyor/342/ Wed, 05 Mar 2025 06:39:10 +0300 Berberlik mesleği, sanırım yapay zekanın en son yok edeceği mesleklerden birisidir. Gelişen teknolojiye rağmen berberlerin mesleki olarak yerinin garanti olduğunu düşünüyorum. Haliyle hepimiz ayda bir berber koltuğuna oturmak zorunda kalıyor ve hatta bundan keyif alıyoruz.

Ekonomik kriz dönemlerinde bile ihmal etmekten imtina ettiğimiz bir olgu traş olmak. Ekonominin düzgün dönemlerinde 15 güne bir gidilen berberler kriz dönemlerinde ayda bir yada maksimum 2 ayda bire düşürülebilir. Ama ne yaparsak yapalım mutlaka o koltuğa oturmamız gerekir. Haliyle bende geçen günlerde berber koltuğuna oturdum. Malum berberlik mesleğinin olmazsa olmazı muhabbettir.

Ortalama 30 dakikalık kesim boyunca havadan sudan, siyasetten, spordan ve ekonomiden konuşulur. Vergi oranlarının yüksekliği, çırak ve kalfa bulamama sorunu, ücretli çalışan vatandaşların maaşlarındaki erime sonucu, daha az tıraşa geliyor olmaları gibi mutat ekonomik sorunlar konuşuldu. Sonra müşteri için işin can yakan kısmına geldik tabi. Kasaya usulca yanaştım ve borcumuz ne kadar dedim. Abi kartla ödersen 480, nakit ödersen 400 dedi. %20’lik bir fark var haliyle bu banka kesintisiyle alakalı olamaz. Sebebini sorduğumda gelir ve kurumlar vergisinin çok yüksek olduğu o yüzden böyle bir yöntem uyguladıklarını söyledi.

Vay memleketimin haline. Ama ne diyeceksin balık baştan kokar. Milyarlarca lira vergi kaçıran, uzlaşma adı altında vergi borçlarını sildiren, vergi vermemek için adını bile duymadığımız adacıklarda hesap açıp para aktaran, güzellik salonu, kafe vb. adlarla para aklayanlar, ellerini kollarını sallayarak gezince esnaf da gözü karartmış. Suç bu biliyorsun değil mi? diye hatırlatınca abi herkes yapıyor diye savunmaya geçilmesi de ayrı bir ironi. Ama derdim bir ifşa değil, bir soruna dikkat çekmek aslında.

Türkiye’de vergi kaçırmak, artık bireysel bir ahlaki çöküntü değil, adeta sistemin bir parçası haline gelmiş durumda. Vergisini düzenli ödeyen vatandaş, sokakta her gün servetlerine servet katan ama bir kuruş vergi ödemeyenleri izliyor. Son yıllarda vergi kaçıranların cezasız kalması, kara para aklayanların lüks içinde yaşamaya devam etmesi bu durumu daha da pekiştiriyor. Devlet, ekonomiyi döndürmek için tabana yaydığı vergilerle halktan topladığı parayla, beyzadelerimizin ödemediği vergileri finanse etmeye çalışıyor. Vergi sistemine olan güvenin erozyona uğraması, vatandaşın "benim ödediğim vergiler nereye gidiyor?" sorusunu sıkça sormasına neden oluyor. Vergi kaçırmanın alenen cezasız kalması, bunun bir tür “kurnazlık” olarak görülmesine yol açıyor.

Ama asıl korkulması gereken şey bugün de değil yarın da yatıyor. Hemen başlayalım anlatmaya;

Dünya genelinde bu tür bir davranışın bir alışkanlık ya da kültürel norm haline gelmesi için 10 ila 30 yıl gibi bir sürenin gerektiği belirtiliyor. Son yıllarda ortaya çıkan vergi afları ve uzlaşmaları vatandaşın güven endeksini dibe vurduruyor. Milyonlarca liralık borçların bir kalemde silinmesi, düzenli vergi ödeyenleri cezalandırırken, kaçıranları ödüllendiriyor. İşin daha vahimi, halk, kara para aklama iddialarıyla anılan isimlerin hiçbir yaptırıma maruz kalmadığını gördüğünde, sistemin çürüdüğüne inanıyor.

Türkiye’de vergi denetimleri ve yaptırımlar konusunda yaşanan eksiklikler, vergiden kaçmanın normalleşmesine önemli ölçüde katkı sağlıyor. Dönem dönem açıklanan bazı af yasaları, vergi borçlarını kısmen veya tamamen silen hükümler içeriyordu. Bu tür düzenlemeler, vatandaşlarda “vergi borcum olsa bile bir gün af çıkar” düşüncesini pekiştiriyor. Ayrıca, kara para aklama davalarında yaşanan usulsüzlükler ve mahkeme süreçlerinin uzaması, kamuoyunda "büyük balıklar cezasız kalıyor" algısını güçlendiriyor. Bu durum, küçük işletmelerin ve esnafların vergi kaçırma eylemlerini meşrulaştırıyor. Çünkü onlar için mantık şöyle çalışıyor: “Eğer büyük oyuncular cezasız kalıyorsa, bizim küçük çapta vergi kaçırmamız neden sorun olsun?”

Türkiye’de kayıt dışı ekonominin boyutu, resmi rakamlara göre bile GSYH’nin %25’i civarında. Ancak gerçek rakamın bunun çok daha üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Vergi yükü küçük esnafın, maaşlı çalışanların ve KOBİ’lerin sırtına yüklenirken, büyük sermaye sahipleri offshore hesaplarla kazançlarını kaçırıyor.

Son yıllarda Türkiye’de hızla yaygınlaşan lüks tüketim çılgınlığı, vergi kaçakçılığının ne kadar olağan hale geldiğini gözler önüne seriyor. Gelir beyanına bakıldığında asgari ücretin biraz üzerinde görünen birçok kişi, milyon dolarlık villalarda yaşıyor, milyonluk araçlarla geziyor.

Vergi kaçırmanın normalleşmesi, ekonomideki büyük dengesizliklerin ve adaletsizliğin en büyük göstergelerinden biri. Namuslu olanların namussuzlaştığı bir döneme girdik. Şu an ise namuslu olanların salak olarak görüldüğü bir döneminin içindeyiz. Vergisini düzenli ödeyenler her geçen gün daha da azalıp, bu çarpık sistemin bir parçası haline gelmeye başlayacak. Ve korkarım ki bu sistem eğer düzelmezse çocuklarımıza namuslu olmanın erdemini değil, hayatta kalmak için nasıl namussuz olması gerektiğini öğretmeye başlayacağız.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/yeni-normalimiz-vergi-kacirmak/341/ Fri, 28 Feb 2025 10:44:46 +0300 Savaş başkan seçim öncesi biz garibanın hakkını kimseye yedirmedik yedirmeyiz demişti. Halkımız da kendisine itimat etmiş ve teveccüh göstererek ikinci dönem yönetme yetkisini kendisine vermişti. Hatta o dönem basına yansıyan nadir demeçlerinden birisini buraya eklersek kendisinin aksine sözümüz havada kalmamış olur.



Yine aynı dönemde basına yansıyan demeçlerinde belediyenin borcu olmadığını yatırımları 4 ay durdursa Karaman belediyesi sıfır borca kavuşur demişti. Bu da havada kalmasın başkan beyin açıklamasını da ekleyelim.



Fakat gerçekler bize bambaşka bir şey söylüyor. Belediyenin kendi resmi sayfasında 30.10.2024 tarihinden başlayarak 50 tane taşınır ve taşınmaz satış ihalesine çıkılmış. Yani 100 gün içinde 50 tane satış ihalesine çıkılmış. Merak edenler ya da canla başla yalan söylüyorsun diyenler olursa diye de karaman bel tr adresinde icra ve satış ilanları kısmına bakmak gerekir diye düşünüyorum. Belediyemiz alış ve satış işinde oldukça hızlılar.

Hatırlayın lütfen 2023 yılında 1269 adet doğrudan teminle rekor kırmışlardı. Yani ihalesiz şekilde sorgusuz sualsiz istedikleri firmalardan veya kişilerden işgünü olarak günde 5 tane alım yapmışlardı.

Şimdi bu durumda bir vatandaş olarak bazı soruları da kendisine sormamız gerekiyor. Sevgili başkan madem borç yok ne diye taşınır ve taşınmaz malları satışa çıkardınız? Seçimden bu yana 11 ay geçti herhangi bir yatırım da yapmadınız yani 11 aydır frende misiniz? Başka merak ettiğim konu ise şudur. Bu arsaları hangi yetim satın alacak?

Halbuki elinizdeki arsalara kooperatifçilik kanalıyla düşük gelir grubunda yer alan vatandaşlarımız için konut üretseniz gerçekten garibanın hakkını savunmuş olurdunuz. Bunun yerine bu taşınır ve taşınmazları yine parası olup alabilene veriyorsunuz.

11 aydır frenleyen belediye başkanımıza da kıssadan hisse çıkartmak isterim. Nasrettin hocanın ünlü kedi-ciğer hikayesini hatırlayalım;

Hoca, bir sabah evden çıkarken ‘‘Hanım canım çekti, bu akşam güzel bir ciğer yahnisi yiyelim, ben ciğeri alır sana yollatırım’’ demiş. Kasaptan iki okka ciğer alıp eve göndertmiş. Hocanın hanımı, yahniyi hazırlayıp pişsin diye ocağın üstüne koymuş. O arada iki çift laf etmek için komşuya geçmiş. Ama çeneye dalmış. Ateşte yemek olduğunu unutmuş. Birden hatırlayıp telaşla eve dönmüş; bir de ne görsün, ciğer yahnisi kömür olmuş.

Tabii çok üzülmüş. Üstelik kocasından laf işiteceğinden, içini bir korku almış. Akşam hoca, daha kapıdan girer girmez ‘‘Hanım hazır mı ciğer yahnisi? Karnım da çok aç, getir de yiyelim’’ diye gürleyince eli ayağına karışmış. ‘‘Hoca efendi, yolladığın ciğerleri nankör kedi yedi’’ diye yalanı kıvırtıvermiş. Hoca, durumda bir anormallik olduğunu sezinlemiş. Gel pisi pisi, deyip kediyi yanına çağırmış. Sonra hayvanı ense derisinden tutup havaya kaldırmış. ‘‘Hanım söyle bakalım’’ demiş, ‘‘Şu havaya kaldırdığım kedi, gelse gelse iki okka gelir. Eğer elimdeki şey kediyse, ciğer nerede? Yok bu şey ciğerse, kedi nerede?’
 ]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/savas-baskan-a-soruyorum-kedi-buradaysa-ciger-nerede/340/ Sat, 22 Feb 2025 04:41:49 +0300 Düşünün lisede veya üniversitede hangi bölümü bitirdiğinizde milletvekili olursunuz? Milletvekili olmadan önce hangi mesleği yapıyorsanız sizin mesleğiniz odur. Vekillik bittiğinde de yapacağınız meslek odur. Yani milletvekilliği, diploma veya uzmanlık gerektiren bir meslek değil. Bu, bir emanettir. Halkın verdiği güvence üzerine kurulmuş bir görevdir.

Zaten vazifesi millet olan bunu meslek olarak yapmaz. İşte bu nedenle, milletvekilliğini bir kariyer basamağı olarak görenler, baştan yanlış bir yola girmiş demektir. Maalesef ülkemizde bazı vekillerimiz bunu bir meslek olarak görmeye devam ediyor. Haliyle mesleğinde yükselmeye ve özlük haklarını yükseltmeye çalışıyor. Yükselebilmek için de patronunun söylediği şeyleri eksiksiz yerine getirmeye çalışıyor. Bu durumda artık milletin vekili değil kendisine makamı verenin vekili olabiliyor sadece.

Türkiye’de milletvekili olma şartları bellidir. Bu şartlara uyan herkes milletvekili olabilir ama milletin vekili olmak meşakkatlidir. Milletvekilliği, emekliliğine yakın kıyak emeklilik alabilmek için vekillik kapısının zorlanacağı bir iş kolu değildir. Milletvekili olmak demek, halkın sesini parlamentoya taşımak, onların sıkıntılarını çözmek ve ülkenin geleceği için doğru kararlar almak anlamına gelir. İşini hakkıyla yapan bir vekilin hali hazırda aldığı maaş topluma yük değildir. Vekillik veren eldir.

Vatandaş düğününde çiçek, cenazesinde çelenk, sünnetinde kirvelik bekler. Köylü kardeşim sık sık uğranmasını hal hatır sorulmasını ister. Gençler vekilin bir kahvesini içmek ister. Meclise ziyarete gelen heyetler Türk örf ve adetlerine uygun bir şekilde ağırlanmak ister. Yani hali hazırda görevde olan ve hakkıyla işini yapan bir vekilin parası pul, karısı dul olur.

Ancak günümüzde bu gerçeği hatırlayan kaç vekil kaldı? Giderek artan şekilde, milletvekilliği bir meslek gibi görülüyor, hatta emekliliği garantilemek için bir sıçrama tahtasına dönüşüyor. Asıl olması gereken, halkın içinde olup, onların derdini bizzat yaşamak, çözümler üretmek ve gerektiğinde düzenin dışına çıkabilme cesareti gösterebilmektir. Ancak günümüzde birçok vekilin lüks makam odalarına çekildiğini, halktan uzaklaştığını ve sadece parti çizgisini savunan bir figüre dönüştüğünü görüyoruz.

Bir de mevcut milletvekili ile emekli milletvekilini ayırmak gerek. Mevcut vekillikte elde edilen ayrıcalıklar ve gelirler vekillik süresi sona erdiğinde bitmeli. Milletvekilleri her ne kadar bu konuya itiraz edecek olsalar bile hakikatler ortadadır. Emekli milletvekillerine tanınan ayrıcalıklar, halkın vergileriyle finanse edilen bir statü devamlılığı yaratıyor.

Ömür boyu sağlık hizmetleri, meclis olanakları, ulaşım avantajları, diplomatik pasaportlar ve hatta trafik cezalarından muafiyet gibi haklar, kamu vicdanında derin yaralar açıyor. Bir milletvekili, halkın günlük sıkıntılarından muaf tutulmamalıdır. Eğer halk her gün yüksek vergilerle, zamlarla ve trafik cezalarıyla boğuşuyorsa, vekilin de aynı yükümlülüklere tabi olması gerekir.

Bu yüzdendir ki özellikle ekonomik zorlukların olduğu dönemlerde milletvekillerinin maaşları dile dolanır. Milletin aslı zor durumdayken, vekilinin rahatlığı vicdanen halka zul olur. Üstelik bu durum sadece ekonomik değil, aynı zamanda etik açıdan da büyük bir tepkiyle karşılanır.

Halk olaya basit bakar; Emekli ve asgari ücretli için titreyerek kalkan eller kendi özlük hakları söz konusu olunca aslan gibi kalkıyorsa millet vekilinden soğur. Çünkü emanete hıyanet vardır. Kendi vekiline güvenmez hale gelir vatandaş. Sonra da sandığa gitmek istemez. O yüzden asıl mesele vekil olmak değil, gerçekten milletin vekili olabilmektir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/milletin-vekili-olmak-zordur/339/ Sun, 16 Feb 2025 10:07:07 +0300 Ortadoğu’nun kanayan yarası Gazze, bir kez daha küresel güçlerin satranç tahtasında kritik bir hamleye dönüşüyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze’yi Amerika’ya katma ve "Orta Doğu’nun Rivierası"na dönüştürme niyetini açıkladığı sözleri, aslında çok daha derin bir stratejinin parçası gibi görünüyor.

Eğer bu açıklamaların satır aralarına dikkatle bakarsak, meselenin sadece bir mülkiyet iddiası olmadığını, Ortadoğu ülkelerini belirli bir senaryoya zorlayan bir taktik olduğunu fark ederiz.

Bu planın en kritik noktalarından biri, Trump’ın Filistinlilerin geri dönüş hakkının olmayacağını açıkça dile getirmesi. ABD, Filistin meselesinde daha önce de statükoyu İsrail lehine bozacak hamleler yapmıştı.

Kudüs’ü İsrail’in başkenti olarak tanıması, Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimlerini meşru ilan etmesi ve Golan Tepeleri’ni İsrail toprağı olarak kabul etmesi gibi adımlar, Washington’un İsrail yanlısı tutumunun sistematik bir parçasıydı. Ancak Gazze meselesi, bugüne kadar doğrudan ABD'nin el koymak istediği bir alan olmamıştı. İşte tam da burada devreye giren soru şu: ABD, neden şimdi Gazze'yi kendi sınırlarına dahil etmek istiyor?

Bu girişimin ardında yatan en büyük strateji, İsrail’in Gazze üzerindeki kontrolünü dünya kamuoyuna daha "makul" bir seçenek olarak sunmak olabilir. ABD, “ya biz gelir ve burayı alırız, ya da İsrail Gazze’yi kontrol etmeye devam eder” mesajını vererek, bölgedeki Arap ülkelerini ikinci seçeneğe razı etmeye mi çalışıyor? Yani, "ölümü gösterip sıtmaya razı etme" taktiği mi uygulanıyor?

Bölgede yaşanan gelişmeler de bu tezi destekler nitelikte. Lübnan’da Hizbullah’a yönelik İsrail saldırıları artarken, İran’ın Gazze ve Batı Şeria’daki varlığı zayıflıyor. Filistin yönetimi, İsrail karşısında her geçen gün daha fazla yalnızlaşırken, Türkiye ve diğer bölgesel güçler ise Filistin meselesine yönelik farklı yaklaşımlar sergiliyor. ABD'nin bu çıkışı, Filistin'in meşru temsilcilerini daha fazla sıkıştırarak, İsrail'in tam kontrolünü kabul ettirmeye yönelik bir diplomatik oyun olabilir.

Trump’ın Ortadoğu için sık sık kullandığı bataklık tabirine de düşünecek olursak ABD’nin Ortadoğu’da doğrudan bir mülkiyet isteyeceğini düşünmüyorum. Burada bölge devletlerine şu mesaj veriliyor; Büyük şeytanı mı tercih edersiniz yoksa küçük şeytanı mı?

Özetle, Gazze artık yalnızca Filistin halkının meselesi değil; küresel güçlerin yeni jeopolitik hesaplaşma alanı haline geldi. Washington’un attığı her adım, sadece bir açıklama değil, uzun vadeli bir stratejinin parçası.

Eğer Filistin meselesi, Arap dünyasının bir "prensip meselesi" olarak görülmeye devam ederse, Trump’ın "Gazze’yi Amerika’ya katma" planı yalnızca bir propaganda aracı olarak kalır. Ancak, eğer bölge ülkeleri bu tehdidin gölgesinde İsrail’in Gazze üzerindeki kontrolüne sessiz kalırsa, işte o zaman asıl kaybeden Filistin değil, Ortadoğu’nun tamamı olacaktır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/buyuk-seytan-mi-kucuk-seytan-mi/338/ Wed, 12 Feb 2025 06:23:50 +0300 Geçen gün eşim İpek bilgisayar da harıl harıl bir araştırma yapıyor, 1 yaşındaki oğlumuz Arhan için bebek bezi siparişi veriyordu. Ya altı üstü bebek bezi bu ne hengame? diye sordum. Genel de kadınlar hazır cevap oldukları için beni dumura uğratacak bir cevaba da hazırladım kendimi tabi. Cevap netti. ‘’Doğayı koruyan, geri dönüşüme uygun ve doğala en yakın ürünü araştırıyorum’’ dedi.

Bir bebek bezi markasının 2 ürünü olduğu ve arasındaki farkı anlattı. Adamlar bebek bezine bitki tohumu koyuyorlarmış. Hay Allah’ım daha neler duyacağım. Bu şekilde bezler daha sonra geri dönüşüme tabi tutulurken aynı zamanda dikilebilir tohumlar elde ediyorlarmış. Şeytanın aklına gelmez vallahi. O an bir kez daha anladım ki artık tüketiciler sadece tüketmek değil tükettikten sonra da çevreye zarar vermemek hatta ve hatta doğal çevrenin tekrar toplanmasına destek olmak istiyorlar. Haliyle karşımıza uzun zamandır var olan ama artık önemi daha çok artan bir kavram çıkıyor. ‘’Yeşil Ekonomi’’.

Paris Anlaşması, iklim değişikliğiyle mücadelede tüm dünyayı bir araya getiren önemli bir kilometre taşı. 2015 yılında imzalanan bu anlaşma, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi dönemlere göre "2°C'nin altında" tutmayı ve mümkünse 1,5°C'ye indirmeyi hedefliyor.

Dünya genelinde işletmeler, Paris Anlaşması’nın hedeflerine ulaşmak için önemli bir rol üstleniyor. Bu bağlamda, Karaman OSB’de faaliyet gösteren fabrikalar da bu süreçten nasibini alıyor. Öncelikle şunu belirtelim: İklim değişikliği artık sadece bilim insanlarının konusu değil, herkesin gündeminde. Artık bir fabrika sahibi bile, “Karbon ayak izim ne kadar?” diye düşünmek zorunda. Bizde en bilinen ayak izi ‘Karda yürür izini belli etmez’ sözünde geçer. Ama artık devir değişti dostlar. Karbon ayak izi, bir kişinin ya da işletmenin doğrudan veya dolaylı olarak atmosfere saldığı karbondioksit miktarını ölçüyor. Yani, fabrikanızın enerji tüketimi, kullandığı yakıtlar, hatta çalışanlarınıza servis aracıyla evlerine gidip gelirken harcadığınız benzin, hepsi bu ayak izine dahil.

Peki Karaman OSB’deki fabrika sahipleri bu konuda ne biliyor? Ve ne yapmaları gerekiyor? OSB’ye yapmış olduğum bir dizi ziyarette anladığım Karbon Ayak İzi ile Enerji Verimliliği Ölçümü’nün karıştırılıyor olması. Halbuki enerji verimliliği ölçümü, bir sistemin belirli bir enerji girdisiyle ne kadar verimli çalıştığını değerlendirirken; karbon ayak izi ölçümü, bu enerji tüketiminin çevreye saldığı toplam sera gazı miktarını hesaplar. Haliyle biz sanırım olayı çok yanlış anlıyoruz.

Peki iş insanlarımız bu konuda hangi adımları atmalı? Herşeyden önce mutlaka karbon ayak izinizi uluslararası standartlara göre ölçebilen ve vereceği rapor uluslararası arası geçerli olan bir kuruluş ile görüşerek ölçüm sonuçlarınızı alıp arşivlemeniz gerekiyor.  Daha sonra rapora göre enerji verimliliği projelerine yatırım yapabilirsiniz.

Enerji tasarruflu motorlar, LED aydınlatma sistemleri ya da akıllı bina teknolojileri gibi çözümlerle hem maliyetler düşer hem de çevreye katkı sağlanır. Bir başka öneri ise yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş yapmak. Güneş panelleri kurmak, rüzgar enerjisinden yararlanmak ya da yenilenebilir enerji satın almak, hem çevre dostu hem de uzun vadede ekonomik bir tercih olabilir. Üstelik şehrimizin güneşlenme süresi ve coğrafi konumu düşünüldüğünde, özellikle güneş enerjisi büyük bir fırsat sunuyor. Ayrıca bu konuda ulusal ve uluslararası çeşitli hibe ve düşük faizli kredi destekleri bulunuyor.

Atık yönetimi de ihmal edilmemesi gereken bir alan. Fabrikalar, üretim süreçlerinde atık oluşumunu en aza indirecek ve atıkları değerlendirecek stratejiler geliştirmeli. Örneğin, geri dönüştürülebilir malzemeleri ayrıştırmak, üretim artıklarını yeniden kullanmak ya da döngüsel ekonomi prensiplerini benimsemek, çevreye olan yükü azaltabilir. Unutmayın, bugün çöpe attığınız bir şey, yarın başka bir ürünün hammaddesi olabilir.

Paris Anlaşması ayrıca, işletmelerin karbon ayak izlerini düzenli olarak ölçmelerini ve raporlamalarını da talep ediyor. Bu, hem yerel hem de uluslararası standartlara uygun şekilde yapılmalı. Neden mi? Çünkü dünya artık “görünmez” kirliliği görmezden gelemiyor. Bir fabrika, çevresel performansını kanıtlamadığı takdirde, uluslararası pazarlarda rekabet gücü kaybedecek. Ayrıca, Avrupa Birliği gibi organizasyonlar, çevresel standartları karşılamayan ürünlere yönelik vergiler veya kısıtlamalar getiriyor. Yani, ürünlerinizin “çevre dostu” olması, artık sadece bir lüks değil, bir gereklilik haline geldi.

Peki, bu şartlara uyulmazsa ne olur? İlk olarak, uluslararası rekabet gücünüz zayıflar. Küresel pazarlarda, çevre dostu ürün ve üretim yöntemleri giderek daha fazla önem kazanıyor. Çevresel standartlara uymayan işletmeler, ihracat fırsatlarını kaybeder. İkinci olarak, yasal ve mali yükümlülükler artar. Türkiye, Paris Anlaşması’nı onaylayan bir ülke olarak, bu çerçevede yeni düzenlemeler getirmektedir.

Örneğin, karbon vergisi veya çevresel cezalar gibi yükümlülükler işletmelere ek maliyetler getirecektir. Üçüncü olarak, finansman erişimi sınırlanıyor. Çevre dostu olmayan işletmeler, uluslararası finans kurumlarından kredi ve hibe almakta zorlanacak. Son olarak, toplumsal ve marka imajı sorunları ortaya çıkacaktır. Tüketiciler ve toplum, çevresel sorumluluklarını yerine getirmeyen işletmeleri eleştiriliyor. Bu da marka itibarını olumsuz etkileyecektir.

Sonuç olarak, Paris Anlaşması sadece bir çevre koruma girişimi değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir dönüşüm çağrısı. Karaman OSB’nin, bu dönüşümde öncü bir rol oynaması dileğiyle… Yeşil bir gelecek, hepimizin elinde!]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/bebek-bezindeki-sir/337/ Sun, 09 Feb 2025 14:05:20 +0300 Karaman Ticaret Odası Başkanı Mustafa Gökhan Alkan beyi geçtiğimiz haftalarda Birleşmiş Milletler temsilcilerinden bir dostumla beraber ziyaret ettim. Seyfettin bey Cenevre uçağından iner inmez ayağının tozuyla Karaman’a bir ziyareti kabul etti. Ticaret Odası Başkanı sağ olsun hoş karşıladı ve 4 farklı sektörden üretici ile görüşmeler sağlandı. Karamanda iri ufaklı yüzlerce firma olduğunu gören arkadaşım ben Karaman’da böyle bir organize sanayi olduğunu bilmiyordum diyerek şaşkınlığını belirtti.

Dünya’da 178 ülke 43 şehir gezdiğini, Türkiye’de ise tek gelmediği ilin Karaman olduğunu söyledi. Kendisine Katar ile Karaman arasında bir ticaret heyeti oluşturulması konusunda ki talebimizi ilettik ve elinden gelen desteği vereceğini söyledi. Şehrimizin ulusal ve uluslararası alanda bu denli öksüz kalmış olması tüm halkımız gibi beni de tekrar derinden yaraladı. Ama asıl aktarmak istediğim konu Gökhan başkanla o buluşmada 5 dakika konuştuğumuz daha sonraki hafta ise tekrar buluşup daha uzun konuşma fırsatı bulduğum bir konu. Gökhan başkanın bu konudaki istekliliği ve ileriye dönük bakış açısı beni umutlandırdı.

Konuşma basit bir soruyla başladı; Dünya’da nerelere askeri saldırı yapılmaz?

İsviçre bir örnektir. Hali hazırda çok küçük bir ordusu vardır. Ama hiçbir devlet İsviçre’ye çıkartma yapmaz. Çünkü paranın tutulduğu kaynak İsviçre’dir.

İkinci örnek ise petrol üretim tesisleridir. Ortadoğu yüzyıllardır savaşlara sahne olur ama petrol kuyularının olduğu yerler hep bu saldırıların dışında kalmıştır. Büyük devletler Ortadoğu coğrafyasında gövde gösterisi yaparken petrol kuyularının olduğu noktalarda birbirilerine karşı hep anlayışlı olmuşlardır.

Şimdi gelelim günümüzün parası veya petrolüne denk gelen kavrama. Bu kavram VERİ’dir. Veri depolama merkezlerinin olduğu yerler dünya üzerinde dokunulmazlık kazanacaktır. Çünkü günümüzün en kıymetli akçesi veridir. Milyarlarca insanın ve milyonlarca şirketin verileri kapitalist sistem tarafından günümüzde korunması gereken en kıymetli hazinedir. Burayı biraz detaylandırmak isterim.

Google, Amazon, Facebook ve benzeri teknoloji devleri, 2030 yılına kadar devasa bir veri merkezi yatırımı yapmaya hazırlanıyor. CCS Insight'a göre, yalnızca bu şirketlerin toplam yatırımı 1 trilyon dolara ulaşacak. Meta kurucusu Mark Zuckerberg geçen günlerde yaptığı açıklamada 2025 yılında veri depolama için Manhattan’a 65 milyar dolarlık yatırım yapacaklarını açıkladı. Yani Google, Microsoft, Meta, Invidia vb. şirketlerin 2030 yılına kadar yaklaşık 1 trilyon dolarlık veri depolama merkezi yatırımı yapmaları gerekiyor.

Hali hazırda veri merkezleri ABD ve AB şehirlerinde yoğunlaşıyor. Ama Dünya Bankası verilerine göre bu dev firmalar için de yeni yatırım alanları gerekiyor. Mesela ABD’de Virginia Eyaletindeki Ashburn kasabası İnternet’in Başkentidir.

‘’Güzel diyorsun hoş diyorsun da kardeşim adam niye Karaman’a gelsin de yapsın’’ diyebilirsiniz. Aslında haklı da bir soru. Bu durumda hadi gelin uluslararası raporlarda veri merkezlerinin kuruluşu için bu firmaların nelere dikkat ettiklerine bakalım;

1-) Enerjiye ulaşım kolay ve kesintisiz olacak.
2-) Arsa maliyetleri görece düşük olacak. (Ortalama bir veri depolama tesisi 2-3 milyon metrekareden oluşmaktadır)
3-) Doğal afet riski ve terör olayları minimum düzeyde olacak.
4-) Büyükşehirlere ulaşım kolay olacak.
5-) Yüksek internet bağlantısı altyapısı olacak.
Sizce bu 5 maddeden kaç tanesi şehrimizle uyumlu???

Biz 5. Maddede patlarız dediğinizi duyar gibiyim. Burada da Karamanlı bürokratların devreye girmesi gerekiyor bence. Mesela Karamanımızın değerlerinden birisi olan İlhan HATİPOĞLU hali hazırda Türk Telekom’un yönetim kurulu başkanı. Sanırım altyapı konusunda elinden gelen desteği verecektir. Yine hakeza Arda ERMUT şehrimizde büyüyen başka bir değer. Bu konuda eğer irade gösterilirse kendisinin de destek vereceğine inanıyorum.

Karaman'ın neden veri depolama merkezlerinin başkenti olmasın? Türkçe’nin başkenti olan bir şehrin vizyonun da günümüzün dili olan verinin de başkenti olmak olmalı. Bunun için şehrimizde yaşayan ve Karamanlı olup dünyanın herhangi bir yerinde yönetici olan hemşerilerimizin harekete geçmesi gerekiyor. Vali, milletvekilleri, belediye başkanı ve ticaret odası yetkilileri, Karaman'ı uluslararası yatırımcılara bir "veri merkezi bölgesi" olarak sunmalıdır. Bunun için şehrimizin jeostratejik konumunu anlatan detaylı bir brifing hazırlanmalı. Neden bu veri depolarının Karaman’da kurulması gerektiği gerek Batılı gerekse Doğulu şirketlere anlatılmalı. Şehrimizin ileri gelenlerinden özellikle Vali Bey’den bu konuda bir irade koymalarını ve üst düzey bir heyet oluşturarak gerekli ziyaretlerin yapılması için ilk kıvılcımı yakmalarını bekliyorum. Devletin bu konuda teşviki de büyük önem taşıyor. Teşvikler ve vergi avantajları ile desteklenen bir "Teknoloji Serbest Bölgesi" modeli, yatırımların bu bölgeye kaymasını hızlandırabilir.

Dijital devrim, sadece yazılım ve kodlamadan ibaret değil. Veri, geleceğin petrolü ve bunu depolayabilen bölgeler yeni "enerji merkezleri" olacak. Karaman, sahip olduğu avantajlarla büyük bir fırsatın eşiğinde duruyor. Şimdi soru şu: Bu fırsatı değerlendirmek için harekete geçecek miyiz, yoksa geleceği çoktan tasarlamış olanlara seyirci mi kalacağız?]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/1-trilyon-dolarlik-savas/336/ Sun, 02 Feb 2025 11:14:28 +0300 Karaman’a her gelişim de yaptığım gibi şehri dinledim yine. Çok uzun zaman sonra şehir bir vali hakkında ses veriyordu. Sesten ziyade sesin tınısı önemli benim için. Zira birçok vali ilk geldiğinden itibaren şehirden sesler yükselmeye başlar. Bu defa sesleri dinledikçe rahmetli vali Recep Yazicioglu'ndan bahsediyorlar zannettim. Duyduklarımdan bir kaç kesit aktarmak isterim.

Mesela Karaman'ın en küçük ama en tatlı kafelerinden birinin sahibine çocuğunun basket antrenmanında denk gelip ayaküstü konuşma sonrası davet alınca "1 saat sonra geliyorum" der ve şahsi arabasıyla ailecek gider. Bu bile esnaf abimizin gönlünü alması için yeterli olmuş, ‘ben böyle vali görmedim’ der. Hanımına vali geliyor dediğinde hep öyle derler de gelmezler demiş eşi. Ama bu defa yanılan eşi olmuş. Tabi alışmışız devlet büyüklerinin para ödememesine haliyle kafe sahibi para almak istememiş. Ama vali beyin hanımı vali yrd. hanımefendi çok zarif şekilde ödemeyi yapmış. Vali hanımın söylediği söz ilgimi çekti açıkçası. "Siz hiç vali parası aldınız mı?" Berekettir vali parası, adalettir vali parası, eşitliktir vali parası.

Sonra başka bir mecliste dinlediğim hikâyede dikkatimi çekti. Vali bey eşortmanlariyla valilik araçlarından biriyle ama makam aracıyla değil, Karaman merkeze yakın köylere yapılan hizmetleri teftişe gitmiş. Vali bey gezisini tamamlamaya yakın köy muhtarlarından birisi sayın valim hoşgeldiniz diyene kadar da kimsenin haberi olmamış. Keşke haber verseydiniz hazırlık yapardık diyince "O zaman gelmemin ne anlamı olurdu ki" demiş. Bir sürü hikaye dolaşıyor şehirde ama hepsini yazmaya yerim yetmez. Kimisi nezaketinden kimisi hitabetinden kimisi devletçiliğinden kimisi vizyonerliğinden dem vuruyor.

Bu şehre kaç vali geldi bilmem. Son 20 yılın valilerini daha net hatırlarım. Kuşların valisi oldu, bürokratların valisi oldu, vekillerin valisi oldu, iş adamlarının valileri oldu, emniyet müdürüyle belediye başkanının valisi bile oldu bu şehirde. Halkın valiliğine pek talip olan da olmadı sanırım. Bu defa bir vali halkın valiliğine talip olmuş Karaman'da. Bende halk olarak hayatımda ilk defa bir validen randevu talebinde bulundum. Randevu defteri 3 haneli rakamları bulmuş çoğu da benim gibi sıradan vatandaş.

Randevu verildikçe daha çok talep geliyor diyor çalışanlar. Karaman dertli olunca valisi de dertli olmalı haliyle. Bu kadar çok dertli olunca benim randevu talebine de sıra gelmedi. (27.01.2025 tarihinde özel kalemden çok nazik bir hanımefendi aradı ve görüşme talebime olumlu yanıt verildiğini söyledi maalesef Ankara’ya döndüğüm için katılamadım). Projesini valiye sunmaya çalışan, sunmuş ve valinin desteğini almış olan hepsi bir umut dolmuş. Bende karınca kararınca projelerimi köşemden yayınlamaya devam ederek bu sürece katkıda bulunmaya çalışacağım.

İlginç gelişmeler de var şehrimde. Yıllardır Karaman FK'yı yok sayan belediye başkanı ne olduysa kapı aralamış. Bazı fabrikatörler takıma sponsor olmaya başlamış. Maça gideni işten atmakla tehdit edenler, protokolden maç izlemeye başlamış. Geçmişi unutmuyor olsak da geleceğe dair umut verici adımlar. Siyaseten de gözlemlerim oldu dargın siyasetçiler yeni bir sayfa açmışlar. Aynı kareye girmekten çekinenler özçekim yapıyorlar. Yine güzel bir sohbete denk geldim; Ticaret Odası güzel adımlar atmaya çalışıyor, bu adımları atarken de yönetişim ve sürdürülebilirlik üzerine kafa yoruyor.

Aslında tam olarak olması gereken oluyor. Şehrin faydasına olacak konularda siyaset üstü bir yapı kurulması gerekiyor demiştik sanırım bu defa bir ışık gözüküyor.  Vali beyin bu birleşmede bir dahli var mı bilemem ama onun döneminde olması umut verici. Bir de Fisandin barajinda kürek sporları ile başlayan bir vizyon proje var. Yerel seçim döneminde Mevlüt Akgün'ün de dile getirdiğine benzer bir düşünce tarzı. Kıymetli olduğunu düşünüyorum. Sadece bir spor merkezi değil bir cazibe merkezi oluşturulmaya çalışılıyor. Karaman’ın turizm destinasyonunun içine girebilmesi ve şehrin iç dinamiklerinin gelişebilmesi için de anlamlı bir vizyon ortaya koyuyor Vali bey.

Velhasıl bir kıvılcım bir yangını başlatabilir. Bizim gibi hayalleri ve hobileri kısıtlı olan şehirlerde, hayalleri olana da çabuk ket vurmaya çalışılır. Lakin bu defa içimden bir ses farklı olacak diyor.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/vali-bey-in-derdi-ne/335/ Wed, 29 Jan 2025 12:45:33 +0300 “İtibardan tasarruf olmaz” sözü, devleti yönetenlerin gücünü ve prestijini vurgulayan bir ifadedir.

Elbette güçlü bir devletin, uluslararası arenada saygın bir yer edinmesi, gücünü gösterebilmesi önemlidir. Ancak burada şu soruyu sormak gerekir: İtibar nedir ve nasıl kazanılır? Devletin itibarı, salt görsel şatafat ve gösterişli harcamalarla mı inşa edilir, yoksa bu itibar milletin refahıyla mı anlam kazanır? Tam da bu noktada, itibar ile israf arasındaki ince çizgi gözden kaçmamalıdır.

Gelin önce bir gerçeği kabul edelim: Devletin itibarını tesis eden en önemli unsur, halkının yaşam kalitesidir. Güçlü ekonomi, adil gelir dağılımı, eğitimde fırsat eşitliği ve sağlıkta erişilebilirlik gibi temel konularda ilerleme kaydedemeyen bir devlet, ne kadar lüks saraylara, devasa binalara ve ihtişamlı törenlere sahip olursa olsun, kendi halkının gözünde itibarsızlaşmaya mahkûmdur. Adalet saraylarının içinde hakkını alamayan kitleler, son teknoloji ile donatılmış hastanelerde dönen insanlık dışı dolaplar, devasa camilerde bir devlet büyüğü gelmediği sürece buluşamayan Müslümanlar. Binaların itibarı halka ve hakka sirayet etmediği sürece bir beton yığınından ibarettir. Kaldı ki gerçek itibar, göz boyayan masraflarda değil, adil yönetimde ve milletin mutluluğunda saklıdır.

Son yıllarda Türkiye’de kamu harcamaları ve ekonomik kriz arasındaki bağ, geniş halk kesimlerinde tartışma yaratmaktadır. Son yılların bütçe verilerine baktığımızda, kamu kaynaklarının önemli bir kısmının israfa dönüşen projelere, lüks araçlara ve gösterişli organizasyonlara harcandığını görüyoruz. Bu sadece merkezi hükümet değil, yerel yönetimler içinde geçerli. Bu esnada, milyonlarca vatandaş asgari ücretle geçinmeye çalışırken, gençler işsizlikle boğuşurken ve emekliler isyan ederken, bu harcamaların “itibar” adı altında savunulması kamu vicdanında sorgulanmaktadır.

Halbuki dünyada itibar sahibi olmak, yalnızca harcanan parayla değil, bu paranın nerede ve nasıl kullanıldığıyla ilgilidir. Almanya, Japonya ya da İsveç gibi ülkeleri ele alalım. Bu ülkelerde devlet, lüks harcamalarla değil, vatandaşına sağladığı yaşam kalitesiyle prestij kazanmıştır. Almanya’nın eğitimdeki başarısı, Japonya’nın teknolojik devrimleri ve İsveç’in adil gelir dağılımı sayesinde bu ülkeler, yalnızca zenginlikleriyle değil, güçlü sosyal devlet anlayışlarıyla dünyada örnek gösterilmektedir. Bu ülkelerin vatandaşları devasa yapılarıyla değil pasaportlarının geçerliliği ile itibar kavramını bütünleştirmektedir.

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde ise mesele çok daha derin bir boyut kazanmaktadır. Bir tarafta yoksulluk sınırının altına düşen milyonlar, diğer tarafta gösterişli törenler ve lüks harcamalar var. Üreticiden markete gelen ürünlerin fahiş fiyat artışları, eğitimde ve sağlıkta yaşanan eksiklikler ve enflasyonun boğduğu dar gelirli kesim, devletin itibarını yalnızca görsel öğeler üzerinden tanımlamanın ne kadar sığ bir yaklaşım olduğunu açıkça göstermektedir. Bugün köylü mahsulünü ucuza satarken, o mahsul market raflarında 10 katı fiyata tüketiciye ulaşmaktadır. Bu süreç, bir ekonomik adaletsizlik olduğu kadar, ahlaki bir soruna da işaret etmektedir.

Bu noktada adalet kavramını tekrar hatırlamak gerekir. Adalet, yalnızca mahkeme salonlarında değil, ekonomide, sosyal yaşamda ve yönetimde de tesis edilmelidir. Osmanlı Devleti’nin köklerini sağlamlaştıran en önemli unsurlardan biri adalet-i mahza anlayışıydı. Yani “Her şeyin hak edene verilmesi ve herkesin hakkını alması.” Bir devlet, vatandaşı arasında dengeyi ve refahı sağlayamazsa, ne kadar saray inşa ederse etsin, ne kadar büyük yollar yaparsa yapsın, o milletin gözünde itibarını kaybetmeye mahkûmdur.

“İtibar,” öyle bir kavramdır ki temelleri güven ve adaletle atılır. İtibar gösterişli olmakla kazanılmaz, tasarrufla da küçültülemez. Ama israf edildiğinde, o itibar harabeye döner. Devletin gücü, yoksulun karnını doyurmak, gencin geleceğine umut vermek ve insanına insan gibi yaşama hakkı tanımakla ölçülür.

Toplumun refahı ve mutluluğu, bir devletin asıl itibarını oluşturur. Devlet kaynakları, geleceğe yatırım yaparak, adil ve akılcı kullanıldığında, hem içerde hem dışarda saygın bir ülke olmak işte o zaman mümkün olacaktır. İtibar, milletin gönlünde yer bulmakla başlar; israfla değil, adaletle büyür.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/itibardan-tasarruf-olmaz-ama-itibar-da-bu-kadar-masrafli-olmaz/334/ Sun, 26 Jan 2025 18:09:49 +0300 Geçen gün bir bilgi ile karşılaştım ve merakımı cezbetti. Bende araştırmaya başladım, o araştırma sonucunda da bu yazı ortaya çıktı. 1974 yılına uzanalım. Kuzey Kore, dış ticarette oldukça hevesli ve kendine güvenen bir görüntü çiziyordu.

O dönem İsveç’in hala popüler olan bir otomobil markası var. O da Volvo. Kuzey Kore bu arabalara hayran kalıyor ve tam 1000 adet Volvo 144 modeli siparişi veriyor. (Bunun yanında başka ürünler de sipariş ediyor).

İsveçliler bu büyük anlaşmadan memnuniyet duyuyor, Kuzey Kore sokaklarında kendi üretimleri olan bu araçların dolaşacağı günü sabırsızlıkla bekliyordu. Arabalar hazırlanıp Kuzey Kore’ye teslim edildi, ancak beklenmedik bir şey oldu: ödeme hiç gelmedi.

Volvolar Kuzey Kore yollarında boy göstermeye başlasa da, İsveç’e tek bir kuruş dahi ulaşmadı. Başlarda İsveç yetkilileri bu durumu geçici bir aksaklık olarak gördü. Uluslararası ticarette zaman zaman ödemelerde gecikmeler yaşanabileceğini düşünerek beklemeye koyuldular. Ancak bu "gecikme" yıllara yayıldı. Kuzey Kore, İsveç’ten gelen tüm hatırlatmaları ve uyarıları görmezden gelerek borcunu ödemedi.

Bugün gelinen noktada, bu borcun faizlerle birlikte toplamı 322 milyon dolara ulaşmış durumda. İsveç her yıl borç tutarını güncelleyerek hesaplarına kaydetmeye devam ediyor, fakat Kuzey Kore kayıtsız bir tavır sergilemeyi sürdürüyor. Teslim edilen devasa Volvo filosu Kuzey Kore yollarında eskirken, İsveç’in bu borcu tahsil etme umutları giderek azalıyor. Bu arada hala Kuzey Kore’de bu araçlar kullanılmaya devam ediliyor.

Bu olay, dünya ticaret tarihinde benzersiz bir dolandırıcılık hikayesi olarak yerini aldı. İsveç, her yıl borç kayıtlarını güncellerken, Kuzey Kore sessizliğini koruyor ve bu konuda herhangi bir adım atmıyor. Sonuç olarak, Kuzey Kore dünyanın en borçlu Volvo kullanıcıları arasında yerini almış durumda. İsveç ise en büyük alacaklı devlet olarak Kuzey Kore’nin ödeme yapması bekliyor.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/kuzey-kore-isvec-i-nasil-dolandirdi/333/ Sun, 19 Jan 2025 17:34:03 +0300 Bir şehrin arka sokaklarında, yüksek binaların gölgelerinde büyüyen çocuklar vardır. Onlar, yaşamın zorluklarına rağmen gözlerinde umut ışığı taşıyan, hayalleriyle büyük şehirlerin gürültüsüne meydan okuyan meçhul çocuklardır. Gelir durumu düşük ailelerin çocukları olarak, onlar için hayat, zengin semtlerdeki yaşıtlarından daha farklı bir mücadeledir. Ancak bu çocukların kalplerinde taşıdığı bir şey vardır ki, onları gerçekten özel kılar: Ülke ve şehir sevgisi. Koşulsuz şartsız, yokluk içinde var olan bir dayanışma kültürü.

Türkiye'de gelir dağılımı adaletsizliği, özellikle düşük gelirli mahallelerde yaşayan çocukları derinden etkiliyor. Gini katsayısı gibi ölçütlerle de desteklenen veriler, toplumun en zengin yüzde 20’sinin toplam gelirin neredeyse yarısını elde ettiğini, buna karşın en yoksul yüzde 20’nin bu gelirin yalnızca yüzde 6-7’sine erişebildiğini ortaya koyuyor. Bu eşitsizlik, fırsatların eşit paylaşılmaması ve bu mahallelerdeki çocukların hayalleriyle gerçeklik arasındaki mesafenin giderek açılmasına neden oluyor.

Bu zorluklarla mücadele eden gençler, kendilerine özgü bir kültür yaratmış durumda. Modifiye edilmiş Tofaş marka arabalar, onların sosyal çevrelerinde önemli bir simge olarak öne çıkıyor. Ancak bu arabalar, yalnızca maddi bir araç değil; aynı zamanda hayalleri, tutkuları ve sosyal kimliklerini yansıttıkları bir platform. Arabalarının üzerine yazdıkları özlü sözler, camlara yapıştırdıkları simgeler ve mahallenin adını taşıyan sticker’lar, onların hikâyelerinin sessiz ama güçlü birer anlatıcısı oluyor.

Bunun yanında, bu gençler genellikle örgülü bileklikler, mahalle turnuvalarındaki formalar, mahalle kahvesindeki eski tabelalar ve sosyal medya gruplarında kullanılan ortak görseller gibi unsurlarla da bir dayanışma kültürü yaratıyor. Sokak duvarlarına çizilen grafitiler, onlara ait bir imza gibi görülüyor. Bu duvarlar, çoğu zaman sistemin dışladığı gençlerin haykırışlarının bir yansıması oluyor. Grafitilerdeki mesajlar, hem hayal kırıklıklarını hem de umutlarını ifade ediyor.

Ayrıca, rap ve arabesk müzik bu kültürün en güçlü ifade araçlarından biri. Kendi yazdıkları şarkı sözleriyle, hem birbirlerine hem de dış dünyaya mesajlar iletiyorlar. Bu şarkılarda adaletsizlik, dostluk, mahalleye duyulan sevgi ve daha iyi bir yaşam özlemi işleniyor. Müzik, onların dünyasında bir terapi ve kimlik aracı olarak öne çıkıyor.

Ancak, bu gençlerin yaşamlarındaki eksiklikler yalnızca maddi kaynaklarla ilgili değil. Eğitim, rehberlik ve sosyal destek eksikliği, onların potansiyellerini gerçekleştirmelerini engelliyor. Maddi imkansızlıkla birleşen dağınık aile yapısı ve aile sevgisinin eksikliği telafisi mümkün olmayan yaralar açabiliyor. Güce tamah etmekten çok, abi veya baba yerine koyulan nüfuz sahibi sapkınların elinde oyuncak olmaya kadar giden bir süreç işlemeye başlıyor.

Eğer toplumun kurmuş olduğu kurumsal yapılar destek eli uzatmazsa veya zaafiyete uğrarsa, bu çocuklar ve gençler, suça sürüklenme veya kötü alışkanlıklar edinme riskiyle karşı karşıya kalabiliyor. Ancak, her zorluk bir fırsat doğurabilir. Bu çocuklar, yaşadıkları sıkıntılarla mücadele ederken geliştirdikleri azim ve dayanıklılıkla geleceğin liderleri olabilirler.

Bu nedenle, eğitim ve sosyal destek programları bu gençler için hayati önem taşıyor. Unutulmamalıdır ki, bu çocukların potansiyelleri doğru yönlendirilirse, hem kendi hayatlarında hem de şehirlerinin geleceğinde fark yaratabilirler.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/mesk-n-mahallerin-mechul-cocuklari/332/ Mon, 13 Jan 2025 12:23:18 +0300 Bu yazıyı kaleme alırken çok düşündüm. Hatta yazıyı kaleme aldıktan sonra dosyalarımın arasına attım ve bir süre unuttum. Bazılarınız bu yazıya ciddi tepki gösterirken bazıları da destekleyeceklerdir muhakkak. İşin özüne gelirsek konumuz; Abdullah Öcalan.

Bir af türküsü söyleniyor ülkemizde hatta iyice cılkı çıkmış durumda sulandırdıkça sulandırdık konuyu. Televizyon programları Öcalan’a gelin arayışına bile girdiler. Ah biz yok muyuz millet olarak magazin dedik mi akan sular duruyor. Aslında mevzu gayet net. Abdullah Öcalan’dan bir çağrı yapması bekleniyor. Silah bırakma çağrısı. Bu çağrı sonucunda da kimisi hemen silah bırakılacağını birden güllük gülistanlık olacağını düşünüyor, kimisi de kürtlük kürdistanlık.

Malum daha önce yaşadık buna benzer bir süreç. Ama onun da suyu çıktı. Gelen peşmergeyi törenle karşılayanı mı ararsın, ayaklarına kadar mahkeme götüreni mi? Şehirde silahlar gömülürken aman süreç bozulmasın diye sessiz kalanı da gördük, medyanın bir kısmının terör bitti derken diğer kısmının ülke bölündü diye bangır bangır yayınlar yapmasını da. O dönem süreci PKK mı baltaladı, Fetö mü, dış güçler mi bilemem. Ya da o dönem iktidar yetkilileri ellerine yüzlerine mi bulaştırdı onu da bilemem. Ama millet sürece gönülden destek vermişti.

Bugün gelinen noktada yeni bir açılım konuşuyoruz. Yine aynı şeyler başladı. Bir grup Devlet Bey’in aklı devlet aklı diye bağırıyor, bir grup büyük Ortadoğu projesi uygulanıyor bittik diye. Aslında yine herkes aynı şeyleri yapmaya devam ediyor. Ben ise bu sürecin desteklenmesi gerektiğini düşünüyorum ama belli koşullarla tabi ki. Öncelikle milli ve manevi duygularımıza zarar vermeden, hassas olduğumuz konulara özen gösterilerek yapılmalı. Daha önce yapılan hatalardan dersler çıkarılmalı ve bu sürecin sulandırılmasına izin verilmemeli.  Apo’nun meclise gelmesi söz konusu bile olamaz. Çağrısını ister İmralı’dan ister İmralı’ya kuracağınız bir evden ev hapsindeyken yapsın. İmralı’da nefes alıyor olması bile zaten yeterince kirletiyor topraklarımızı. En azından kirlettiği yerde yaşamaya devam etsin. Ayrıca aman süreç zarar görmesin diye PKK’nın silahlanma ve yapılanma hamlelerine sessiz kalınmamalı.

Bir de bu süreç kişilere mal edilmemeli. Bu bir devlet sürecidir. Devlet Bahçeli’nin değil bizatihi devletin sürecidir. Ama görüyorum ki bazı kesimler Devlet Bey üzerinden de süreci sulandırmaya başladı. Güzellemeler, Devlet Bey’in aklı devlet aklı nidaları süreci ancak ve ancak sulandırır. Zaten yakın tarihe bakarsak tezat ortaya çıkar. Mesela Devlet Bey’in aklı devlet aklıysa hangisinin aklı başına geldi merak ediyorum. İlk açılım sürecinde malum bu sürece en çok tepki gösteren kendisiydi, Millet ittifakı seçimi kazanırsa Apo’yu serbest bırakacaklar diyen yine kendisiydi. Terörle müzakere olmaz diyen yine kendisiydi. Yani demek ki olay Devlet Bey’in aklında değil. Bu durumda devlet aklı, beylere bunu böyle yaparsak ve sizde sulandırmazsanız bu defa başarılı oluruz demiş olabilir. Bunun üzerine de herkes kendisine biçilen görevi yerine getirmeye başlamıştır. Belli ki bunun zamanlamasını da belirleyen kişi bir şahıs değil, bir devlet yapısıdır. Peki şu an olan durum ne?  Bazı cenahlar bilerek veya bilmeyerek güzellemelerle yine kişiler üzerinden şovlara başladılar.  Bir susun Allah aşkına da devlet planladığı gibi yapsın işini.

Şimdi gelelim zurnanın zırt dediği yere arkadaş siz neyin kavgasını yapıyorsunuz? Apo silah bırakın dedi diye silah mı bırakacak bir sürü ülkenin yönettiği bir örgüt? Tabi ki hayır. Bırak silahı, tırnak makasını bırakmazlar ellerinden, isteseler de bırakamazlar. Bunu ben görüyorum da koca devlet mi görmüyor? Elbet görüyor, elbet biliyor. Ama hem Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına hem de uluslararası topluma bir şey ispatlamaya çalışıyor. Yıllarca söylediği ama ikna edemediği bir gerçeği fiiliyata döküyor. ‘Arkadaşlar ne bu örgüt ne de Abdullah Öcalan Kürt vatandaşlarımızın hakkının peşinde değil ve Kürt vatandaşlarımızı da temsil etmiyor’. Aslında mesele bu. Yıllarca söylendi şimdi uygulamalı gösteriyor. Eeee gösterdi sonra ne mi olacak?

Bence olacak olan şu? Devletin aklı binlerce yıldır yaşıyor ama vücudu hep 18 yaşında. Hep güçlü hep bilge. Bu çağrı sonrası çağrıya kulak verip yabancı devletlerin maşası olmaktan çıkmak isteyenler sıla-i rahim yapacaklar. Devlet onlara güvercin olacak, terör yolunda ilerlemeye devam edenlere ise devlet şahin yüzünü gösterecek. Ulusal ve uluslararası arenada artık bu örgütün bir hak arayışı içinde değil de terör arayışı içinde olduğu daha yüksek sesle dile getirilecek. Haklı olduğumuz ve her türlü fedakarlığı yaptığımız gerçeğiyle birlikte uluslararası arena da çalışmalar yapılacak. Peşinden dibimizde kurulmaya çalışılan PYD’ye doğrudan veya dolaylı operasyonlar başlayacak. Hadi oradan biz kim operasyon kim diyenler olabilir? Ne saçmaladın be kardeşim Rusya ve ABD izin vermeden biz bir şey yapamayız diyenler de olabilir.

Ben farklı bakıyorum, devletimizin başka devletlerin izniyle hareket ettiği dönemlerin geride kaldığını düşünüyorum. Devletimizi küçük ve güçsüz görmemiz için uzun yıllardır bilinçaltımıza işlenen o zehirden kurtulmamız gerektiğini düşünüyorum. Bıkmadık mı milletimizi ve devletimizi küçük görmekten? Tarih boyunca şanlı geçmişimizden hiç mi feyz alamıyoruz? Metehanlardan, Balamirlerden, Alparslanlardan, Fatihlerden ve Atatürklerden. Onlarda böyle düşünüyor olsaydı Karaman kadar bile toprağımız olmazdı.

Tabi ki uluslararası gelişmeler devletin kurduğu oyunu başlatması için bir zemin hazırladı.  ABD siyasal sistemi tıkanmış durumda Trump kendi iç dengelerini korumanın ne kadar önemli olduğunun farkında ve yeni bir cephe istemiyor. Zaten Nato ve Birleşmiş Milletler Trump’ın nazarında kamburdan farklı değil. ABD’de yenidünya düzenciler kendi içlerinde kavgaya başladılar. Yüzyıllardır hüküm süren silah sanayinin egemenliği teknoloji şirketlerine boyun eğmeye başlıyor.  Bu konuya daha sonra ayrı bir başlık açacağım. Çin şu an Amerika için hem teknolojik hem de silah sanayi anlamında daha büyük bir tehlike. Trump tam bir tüccar, zararı göze alabilir ama en gözden çıkartabileceği yerden zarar eder. Trump’ı geçtim Amerikan derin devlet sistemi de aynı şekilde hareket eder.

Türkiye ise yıllardır uyguladığı ve ülkemize zararı da dokunan mülteci politikalarının meyvesini toplamaya başlamalı. Suriye’ye askeri operasyon yapmadan hami ülke konumuna geldi. Üstelik Suriye toprak bütünlüğü önemli ölçüde korundu. Hani meşhur Büyük Ortadoğu projesi var ya küçük küçük bir sürü devlet, İsrail için lokma olacak diye. Suriye küçük küçük devletler haline gelmedi, gelmemeli de. Büyük tek bir devlet ve hamisi Türkiye.

Rusya’nın Ukrayna ile başı belada Türkiye cephesini göze alamaz. Zaten hem içeriden hem de dışarıdan gelen baskılara dayanamadı ve Esad’ı geri çekti. Bundan sonraki süreçte Ukrayna mevzusuna kanalize olacaktır. Çünkü Trump’ın seçilmesiyle NATO artık ABD’den beklediği desteği alamayacaktır.

İsrail’e gelecek olursak. Küçük ama güçlü bir devlet var karşımızda. Yahudi kökenli vatandaşların elinde muazzam bir sermaye gücü var. Haliyle İsrail bölgede hem dini hem de stratejik anlamda kendisi için önemli olan alanları alarak büyümek isteyecektir. Fakat gözden kaçan küçük bir detay var; TÜRKİYE. O meşhur İsrail olağanüstü toplantı yapıyor konu Türkiye. İsrail tek başına bizim çekinmemiz gereken bir ülke değil. Tam tersine onların Türkiye korkusu her yerden görülüyor. Çünkü onlar biliyor ki burası Türkiye, ne Irak ne Suriye ne Libya. Gelişmiş devletler İsrail’i destekliyor olsa da ABD ve Avrupa arasındaki bu dağınık yapı İsrail’in temkinli hareket etmesini gerektiriyor.

Bir Türk plan yaptığında dünyanın ne kadar değiştiğini tarih bize gösteriyor. Atatürk’ün ölümünden sonra kaybettiğimiz oyun kurma ve oyun bozma kabiliyetlerimizle yeniden sahada olmak istiyoruz.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/devletin-akli-mi-devlet-bey-in-akli-mi/331/ Thu, 09 Jan 2025 14:48:01 +0300 Yuval Noah Harari’nin Davos Zirvesi’nde sarf ettiği “İnsanoğlunun en son nesliyiz” sözü, insanlığın tarihsel bir dönüm noktasında olduğuna işaret ediyor. Bu ifade, yapay zekâ, biyoteknoloji ve dijital teknolojilerin insanlığı dönüştürme potansiyelini çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor.

Harari’ye göre, insanlık bugün tanıdığımız haliyle sona eriyor; çünkü teknoloji sadece işimizi, ekonomimizi değil, biyolojik yapımızı ve sosyal hayatımızı da yeniden şekillendiriyor.

Yapay zekâ, insanın fiziksel ve zihinsel sınırlarını aşmaya hazırlanıyor. Mikroçipler ve biyoteknoloji, bireylerin sağlık, iletişim ve güvenlik gibi alanlardaki ihtiyaçlarına yanıt verirken, aynı zamanda insanı dijital bir varlığa dönüştürüyor.

Örneğin, Elon Musk’ın Neuralink girişimi, beyne yerleştirilecek çiplerle düşünceleri bilgisayarlara aktarmayı ve hastalıkları tedavi etmeyi hedefliyor. Ancak bu teknoloji, aynı zamanda insanı "hacklenebilir bir varlık" haline getirme riskini taşıyor. Mahremiyetin kaybolması, bireysel özgürlüklerin tehdit altına girmesi gibi ciddi endişeler gündeme geliyor.

Bu dönüşüm sadece bireyleri değil, toplumları da etkiliyor. Mikroçiplerle donatılmış bireyler, yaşlı nüfus için destek robotlarından Mars’ta kolonilere kadar geniş bir yelpazede kullanım alanı bulabilir.

Ancak bu devrim, aynı zamanda toplumdaki eşitsizlikleri derinleştirebilir. Teknolojiye erişim, zengin ve fakir arasındaki uçurumu büyütebilir. Harari’nin uyarısı burada daha anlamlı hale geliyor: Eğer teknoloji etik ve adil bir şekilde kullanılmazsa, insanlık için ilerleme değil, bir tehdit olabilir.

Bu noktada soru şu: İnsanlık bu gücü nasıl yönetecek? Eğer doğru politikalar, etik kurallar ve eşit erişim sağlanırsa, bu teknolojiler insanlığı daha sağlıklı, uzun ve anlamlı bir geleceğe taşıyabilir.

Ancak aksi bir senaryoda, bu devrim insanlık için bir son olabilir. Harari’nin sözleri bir kehanetten çok, bir uyarı niteliği taşıyor: “Gelecek, bugünden başlar.” İnsanlık, bu dönüşümün kaderini belirleyecek olan güçtür. Ama bu gücü doğru kullanıp kullanamayacağımız, tarihin bize yönelteceği en büyük sınavdır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/insanoglunun-en-son-nesliyiz/330/ Sun, 05 Jan 2025 17:52:54 +0300 Yapay zekâ (YZ), insanlık tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir hızla evrim geçiriyor. Veri işleme ve öğrenme algoritmalarının ötesine geçen bu dönüşüm, artık fiziksel dünyayı anlamaya ve onunla etkileşime geçmeye odaklanıyor. Mekânsal zekâ olarak adlandırılan bu yeni alan, yalnızca teknolojinin değil, insanlık tarihinin de yeni bir çağını başlatıyor. Bu gelecek, yalnızca teknolojinin insanlığa hizmet ettiği değil, onunla bir bütün haline geldiği bir gerçeklik sunuyor.

Bugüne kadar yapay zekâ, metinler, görseller ve rakamlar gibi iki boyutlu verilerle çalıştı. Ancak fiziksel dünya, derinlik ve karmaşıklık barındıran üç boyutlu bir yapıdadır. Mekânsal zekâ, makinelerin dünyayı bizim gibi anlamasını sağlar. Artık bir robot, sadece bir harita üzerinde değil, fiziksel bir odada hareket edebilecek; bir drone, yalnızca yukarıdan değil, etrafını tamamen tarayarak çevreye müdahale edebilecek. Bu, ameliyat yapan bir robotun cerrahın hassasiyetini aşabileceği, ya da bir tarım makinesinin mahsul analizini daha doğru yapabileceği bir dönemi müjdeliyor.

Mekânsal zekâ, insan ve makineler arasındaki ilişkiyi derinden değiştiriyor. Bu, sadece bireysel kullanıcılara değil, toplumların bütününe fayda sağlayacak bir dönüşüm. Örneğin, yaşlanan nüfus için tasarlanan akıllı robotlar, bireylerin bağımsız yaşamlarını sürdürmelerine olanak tanıyabilir. Sağlık alanında, mekânsal zekâ sayesinde fiziksel terapi cihazları kişiselleştirilebilir, böylece her bireyin özel ihtiyaçlarına göre çözümler sunulabilir.

Eğitim de bu dönüşümden payını alacak. Mekânsal zekâ, artırılmış ve sanal gerçeklik teknolojileriyle birleşerek öğrencilerin dersleri deneyimleyerek öğrenmelerini sağlayabilir. Tarih derslerinde antik bir uygarlığın tam ortasında, coğrafya derslerinde ise Everest’in zirvesinde olmak mümkün hale gelebilir. Bu tür yenilikler, öğrenmeyi sadece bir bilgi aktarımı sürecinden çıkarıp, yaşanan bir deneyime dönüştürebilir.

Mekânsal zekânın bu kadar hızlı bir şekilde hayatımıza girmesi, beraberinde etik ve sosyal sorumluluk sorularını da getiriyor. Örneğin, makineler fiziksel dünyada kararlar alabilir hale geldiğinde, bu kararların sınırları kim tarafından belirlenecek? Mekânsal zekâya sahip bir sistem, bir hastane koridorunda hastaların mahremiyetine nasıl saygı gösterecek? Bu tür sorular, yalnızca teknolojik değil, ahlaki bir çerçeve de gerektiriyor.

Elbette, bu devrimin getirdiği fırsatlar kadar riskleri de var. Mekânsal zekâ teknolojileri, yalnızca zengin ve gelişmiş ülkelerde değil, küresel çapta erişilebilir hale gelmelidir. Aksi takdirde, teknolojik uçurum, dünya genelinde adaletsizlikleri daha da derinleştirebilir. Burada yapılması gereken, teknolojiyi bir grup için değil, tüm insanlık için erişilebilir kılmaktır.

Uzayın kolonileştirilmesi gibi iddialı projeler de mekânsal zekâ sayesinde mümkün hale gelebilir. Mars’a yerleşim planları, bu teknolojinin katkılarıyla hız kazanabilir. Üç boyutlu dünyayı anlayabilen robotlar, insanlar için yaşanabilir alanlar yaratabilir ve bu süreçte doğanın zorluklarıyla başa çıkabilir. Geleceğin toplumları, bu tür teknolojik yeteneklerle şekillenecek.

Mekânsal zekâ, insan-makine ilişkilerini yeniden tanımlıyor. İnsanlar ve makineler arasındaki sınırlar bulanıklaşırken, bu teknolojinin etik, toplumsal ve ekonomik etkileri büyük bir dikkatle ele alınmalı. Teknolojinin sadece bir araç değil, insanlığın bir parçası olduğu bir dünya inşa etme yolunda, mekânsal zekâ, insanlık tarihinin en büyük sıçramalarından birini temsil ediyor. Gelecek artık yalnızca bir hayal değil; doğru kararlarla, birlikte inşa edeceğimiz bir gerçeklik.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/mekansal-zeka/329/ Sun, 29 Dec 2024 15:01:14 +0300 Bana 2050 yılında insanoğlunu nasıl görüyorsunuz diye sorsanız tek cümle ile şöyle özetlerim; ‘Yapay zekâ beynimizin, insansı robotlar bedenimizin yerini alacak. İnsanoğlunun elinde kalan son şey ruhu olacak.’  Bu düşünce tarzımın temelinde yatan bazı öngörüler var tabi ki. İnsanoğlu, tarih boyunca dünyayı şekillendirme hırsıyla hareket etti. Doğayı kontrol altına aldı, teknolojiyi yarattı ve sürekli daha fazlasını istedi. Ancak şimdi, yarattığı dünyanın kontrolünü kaybetme eşiğinde.

Mesela zeka, asırlardır insanın övündüğü bir yetenekti. Fakat yapay zekânın gelişimiyle bu özgünlük sorgulanmaya başlıyor. Algoritmalar, düşüncelerimizi tahmin ediyor, önceliklerimizi belirliyor ve hatta rüyalarımıza biçim veriyor. Beynin karmaşık sinir ağları, silikon çiplerin soğuk mantığında yeniden yaratılıyor. İnsanın bu yeni düzende zekası biricik özellik olmaktan çıkarken, kendi varoluşuna dair daha derin bir anlam kazanıyor. İşleri yapay zekâya devrettikçe, insan beyninin rolü özümseme ve hissetme becerilerine indirgeniyor.

Bedenimiz de aynı tehdit altında. Tarih boyunca insanoğlu, bedenini kusursuzlaştırmak için çabaladı. Fakat şimdi, insansı robotların işlevselliği ve dayanıklılığı karşısında, bedenimiz geride kalıyor. Mekanik kol ve bacaklar, kusurlu kaslarımızın yerini aldığında; metal kalpler, organik olanlardan daha uzun ömürlü olduğunda, insanlığın özü yeniden sorgulanıyor. Güzellik kavramı yaratıcı tarafından verilen bir hediye iken, artık insan eliyle tüm yapısının değiştirilebildiği bir hal alıyor. Teknolojinin sunabileceği bu "gövde değişimi", insanlığın özünü korumayı bırakıp maddeleştirebileceği bir gelecek sunuyor.

Ruh ise, bu fırtınalı gelecek öyküsünde elimizde kalan son kale gibi duruyor. Ruh, aslında bir inanç kavramı olarak karşımıza çıkıyor. Pek çok inanç sistemi, ruhu insanın ilahi bir parçası, yaratıcıyla olan bağının özü olarak kabul eder. Bu bakış açısı, ruhu maddi dünyadan bağımsız ve eşsiz bir gerçeklik olarak görür. Yapay zekânın ve teknolojinin ilerlemesi ne kadar ileri giderse gitsin, ruh bu boyutta erişilemez ve tanımlanamaz bir gizem olarak kalacaktır.

Bu yüzden ruh, insanlığın kendini bulduğu ve varoluşunu anlamlandırdığı en derin özdür. Tam da bu yüzden yukarıda bahsettiğim değişimler insanların ruhun varlığına karşı olan inançlarını da daha derinden sorgulamalarına neden olacaktır. Bugün geldiğimiz noktada tüm dünyada artan tanrı tanımazlık inancının, gelecekte kaynağını sürekli besleyen bir enerji sistemi oluşacaktır. Şimdiden tüm dünya bunu yaşamakta ve kanıksamaktadır. Haliyle bundan sonra ki süreç özellikle din işleri ile ilgilenen kurumlar için daha zorlu geçecektir.

Teknoloji, insan ruhuna da nüfuz edebilecek bir hale gelmeden, insan olmanın anlamını yeniden keşfetmek zorundayız. İnsanlık, ruhunu ve bilincini kaybetmeden teknolojiyi anlamlı bir şekilde kullanmayı öğrenmeli. Ruhumuz, son kale olarak varlığını sürdürmeli. Bu kale düşerse, insanoğlu bir zamanlar ne olduğuyla ilgili sadece silik bir anı olarak kalabilir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/son-kale-ruhumuz-olacak/328/ Wed, 25 Dec 2024 14:28:47 +0300 Gelir eşitsizliği, sadece ekonomik bir sorun olmanın ötesinde, bireylerin sosyal davranışlarını ve tüketim tercihlerini de derinden etkiliyor.

Toplumdaki ekonomik uçurumlar büyüdükçe, insanlar sosyal statülerini göstermek ve kabul görmek için lüks markalara yöneliyor. Bu eğilim, dijital dünyada yapılan aramalardan, sokaklarda sergilenen tüketim alışkanlıklarına kadar her alanda kendini gösteriyor.

Araştırmalar, gelir eşitsizliğinin yüksek olduğu ülkelerde, Louis Vuitton, Prada ve Rolex gibi lüks markaların daha sık arandığını ortaya koyuyor. Bu durum, bireylerin sosyal hiyerarşideki yerlerini güçlendirme çabasının bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Gelir eşitsizliği arttıkça, insanlar statülerini ve başarılarını göstermek için daha fazla sembolik ürünlere yöneliyor.

Türkiye'de de benzer bir tablo mevcut. Ekonomik sorunların derinleşmesi ve alım gücündeki düşüşe rağmen, lüks tüketimde artış gözlemleniyor. Bu paradoks, toplumun farklı kesimleri arasındaki ekonomik farkların daha belirgin hale gelmesiyle açıklanabilir. Gelir eşitsizliği arttığında, bireyler arasındaki ekonomik farklar daha belirgin hale gelir ve bu farkları telafi etmek isteyen bireyler, lüks ürünler gibi "statü sembollerine" yönelir.

İnsanlar, sosyal çevrelerinde statülerini göstermek ve "rekabetçi tüketim" yoluyla daha yüksek bir sosyal konuma erişmek için lüks ürün arayışına girer. Bu, sadece fiziksel dünyada değil, dijital dünyada da kendini gösterir. Gelir eşitsizliğinin yüksek olduğu ülkelerde, internet üzerinden statü sembolü olan markaların arama hacimleri artar. Bu, lüks ürünlerin yalnızca satın alma değil, aynı zamanda bir "aspirasyon" yani hedeflenen yaşam tarzı aracı olduğunu gösterir. Kısaca özenti de diyebiliriz. Son çıkan iphone telefonlardan almak için oluşan kuyruklar da buna bir örnek olarak gösterilebilir.

Ancak bu eğilim, toplumsal refahı artırmaktan ziyade, bireylerin psikolojik yükünü artırır ve toplumsal ayrışmayı derinleştirir. Gelir eşitsizliği, bireylerin kendi ekonomik durumlarını sorgulamalarına ve daha fazla stres hissetmelerine yol açar. Sosyal hiyerarşide daha düşük konumda olduklarını hisseden bireyler, statü arayışına yönelerek bu durumu telafi etmeye çalışır. İşte ülkemizde bugün yaşanan ahlaki yozlaşmanın temelinde yatan sebeplerden birisi de budur.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/millette-para-cok-gibi/327/ Sun, 22 Dec 2024 14:41:56 +0300 Günümüzde, bilim ve teknoloji hızla ilerlerken, genetik araştırmalar ve biyoteknoloji alanındaki gelişmeler, insanlık tarihinin en büyük devrimlerinden birine tanıklık etmemize vesile oluyor.

Genetik bilimi, sadece sağlık alanında değil, tarımdan enerjiye, çevre korumadan adli tıpa kadar birçok alanda çığır açan yeniliklere kapı aralıyor. Türkiye, bu alandaki küresel yarışta yerini alabilir mi? Genetik biliminin potansiyelini ne ölçüde değerlendirebiliyoruz? Bu sorular, ülkemizin geleceğini şekillendirecek nitelikte.

2024 yılı itibarıyla dünya genelinde biyoteknoloji sektöründe yapılan yatırımlar, 2 trilyon doları aşmış durumda. Bu yatırımların büyük bir kısmı, genetik araştırmalara ve gen düzenleme teknolojilerine ayrılıyor. Türkiye’de de bu alanda önemli adımlar atılmış durumda. 2024 yılı verilerine göre, Türkiye’de biyoteknoloji ve genetik araştırmalara yapılan toplam yatırım miktarı 3 milyar dolara ulaşmış durumda. Bu rakam, 2020 yılına kıyasla %250 oranında bir artışa tekabül ediyor ve Türkiye’nin bu alandaki kararlılığını gösteriyor.

Ancak, daha da şaşırtıcı olan, Türkiye’nin genetik araştırmalardaki potansiyelini tam anlamıyla kullanamamış olmasıdır. Türkiye, genetik çeşitlilik bakımından oldukça zengin bir ülke olmasına rağmen, bu potansiyeli yeterince değerlendiremiyor. Örneğin, Türkiye’deki bitki türlerinin %30’u endemik, yani sadece bu coğrafyada bulunan türlerdir. Ancak bu bitkilerin genetik kaynakları üzerinde yapılan araştırmalar, dünya genelinde bu alanda yapılan araştırmaların sadece %1’ini oluşturuyor. Bu, Türkiye’nin biyoteknoloji ve genetik araştırmalar alanında ne kadar büyük bir potansiyele sahip olduğunu ve bu potansiyelin henüz tam anlamıyla keşfedilmediğini gösteriyor.

Genetik biliminde kaydedilen ilerlemeler, sağlık sektöründe devrim niteliğinde yenilikler getirdi. Gen düzenleme teknolojileri sayesinde, kalıtsal hastalıkların tedavi edilmesi, hatta önlenmesi mümkün hale geliyor. Türkiye’de de bu alanda önemli çalışmalar yürütülüyor. 2024 yılı itibarıyla Türkiye’de gen tedavisi gören hasta sayısı 10.000’i aşmış durumda. Bu, genetik biliminin sağlık alanında ne kadar önemli bir rol oynadığını ve Türkiye’de bu alandaki gelişmelerin hızla ilerlediğini gösteriyor.

Ancak, genetik bilimindeki bu ilerlemeler, sadece sağlık alanıyla sınırlı değil. Biyoteknoloji, tarımda verimliliği artırma, çevre koruma ve enerji üretimi gibi alanlarda da büyük bir potansiyele sahip. Türkiye, tarımsal üretimde verimliliği artırmak ve iklim değişikliğine karşı dayanıklı bitki türleri geliştirmek için genetik biliminden faydalanabilir. Örneğin, Türkiye’nin buğday üretiminde kullanılan genetik çeşitliliğin artırılması, verimliliği %30 oranında artırabilir ve kuraklığa karşı daha dirençli ürünler yetiştirilmesine olanak tanıyabilir.

Türkiye, genetik araştırmalar ve biyoteknoloji alanında dünya genelinde rekabet edebilmek için çeşitli projeler yürütmektedir. 2024 yılı itibarıyla Türkiye, yerli ve milli biyoteknoloji araştırma merkezlerinin kurulmasına yönelik yatırımlarını artırmıştır. Ayrıca, Türkiye’nin ilk genetik veri tabanı projesi hayata geçirilmiş ve bu proje kapsamında 1 milyon vatandaşın genetik verileri toplanarak, sağlık alanında devrim niteliğinde bir adım atılmıştır. Bu tür projeler, Türkiye’nin biyoteknoloji ve genetik biliminde küresel bir aktör haline gelme yolunda attığı önemli adımlar arasında yer almaktadır.

Ancak, Türkiye’nin bu alandaki potansiyelini tam anlamıyla gerçekleştirebilmesi için daha fazla yatırım ve destek gerekmektedir. Özellikle Ar-Ge çalışmalarının desteklenmesi, bu alandaki yenilikçi projelerin hayata geçirilmesi için kritik önem taşımaktadır. Türkiye’de biyoteknoloji ve genetik araştırmalar alanındaki Ar-Ge harcamaları, 2024 yılı itibarıyla GSYİH’nin %0.8’ine denk gelmektedir. Bu oran, dünya ortalamasının altında kalmakta ve Türkiye’nin bu alanda daha fazla çaba sarf etmesi gerektiğini göstermektedir.

Genetik bilim ve biyoteknoloji, Türkiye’nin geleceğinde hayati bir rol oynayacak ve ülkenin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmasında önemli bir katkı sağlayacaktır. Türkiye, genetik araştırmalar alanında sahip olduğu potansiyeli tam anlamıyla kullanabilirse, sağlık, tarım, çevre ve enerji gibi alanlarda büyük ilerlemeler kaydedebilir. Bu da, Türkiye’nin hem ulusal hem de küresel düzeyde daha güçlü ve rekabetçi bir ülke olmasına katkı sağlayacaktır.

Sonuç olarak, genetik bilim ve biyoteknoloji, sadece Türkiye’nin değil, tüm dünyanın geleceğini şekillendirecek bir güçtür. Türkiye, bu alandaki potansiyelini gerçekleştirmek için kararlı adımlar atmalı ve genetik bilimde lider bir ülke olma hedefini sürdürmelidir. Bu, Türkiye’nin bilimde ve teknolojide öncü bir rol üstlenmesinin anahtarı olacaktır.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/turkiye-de-biyoteknolojinin-gelecegi/326/ Thu, 19 Dec 2024 14:02:05 +0300 Türkiye, genç ve dinamik nüfusuyla övünse de bu nüfusun yarattığı en büyük sınavlardan biri, genç işsizlik meselesidir. Bilhassa 2023 yılı itibarıyla açıklanan verileri genç işsizlik oranının yüzde 25’lere dayandığı bir ortamda, geleceğin Türkiye’sini inşa etmek isteyenler için bu durum alarm zillerini çaldırmaktadır.

Bu demek oluyor ki, neredeyse her dört gençten biri, işsizliğin pençesine düşmüş durumda. Üstelik bu oran, dünya genelinde birçok gelişmiş ülkeden daha yüksek seyretmektedir.

Öyle ki, işsizliğin sadece bir sonuç değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik yapıdaki derin yarıkların bir yansıması olduğunu görmek gerek. Türkiye’nin üniversite mezunu gençleri, iş hayatına atılmakta zorluk çekerken, “nitelikli işsizlik” kavramı da günden güne yaygınlaşmaktadır. Yani gençler, eğitimleriyle örtüşmeyen işlerde çalışmak zorunda kalmakta, bu da hem bireysel tatminsizlik yaratmakta hem de ülkenin beşeri sermayesinin verimli kullanılamadığını göstermektedir.

Bu tabloyu değiştirebilecek ne olabilir? Bu duruma bir alternatif girişimci gençler yetiştirmek olabilir. Girişimcilik, son yıllarda sıkça dillendirilen bir çözüm olarak ortaya çıkmaktadır. Zira Türkiye’de genç girişimciler için birçok teşvik ve destek programı yürürlüğe konulmuştur. Ancak, bu alanda da işler göründüğü kadar kolay değil. Türkiye’de her yıl kurulan işletmelerin %80’i, beş yılını tamamlamadan iflas bayrağını çekmektedir. Bu oranın, genç girişimciler arasında daha da yüksek olduğu bilinir.

Şaşırtıcı bir örnek vermek gerekirse, Türkiye’de 2019 yılında kurulan 10.000’den fazla start-up’ın sadece %10’u üçüncü yılını görebilmiştir. Bu, gençlerin cesur adımlar atmasına rağmen, yeterli desteği ve rehberliği alamadığını gösteren bir durumdur. Genç girişimcilerin %70’inden fazlası, finansman yetersizliği ve piyasa koşullarındaki belirsizlikler nedeniyle başarısızlığa uğramaktadır. Bu da gençlerin yalnızca işsizlikle değil, aynı zamanda girişimcilikteki başarısızlık korkusuyla da mücadele etmek zorunda kaldığını ortaya koymaktadır.

Öyleyse, Türkiye’nin geleceği için gençleri işsizlikten kurtarıp, onları girişimciliğe yönlendirmek nasıl mümkün olabilir? İlk olarak, eğitim sisteminde köklü reformlar yapılmalıdır. Zira günümüz gençleri, okul sıralarında ezber bilgilerle vakit kaybetmek yerine, yaratıcı düşünme, problem çözme ve girişimcilik yeteneklerini geliştirebilecekleri bir eğitim modeline ihtiyaç duymaktadır. Bunun yanı sıra, mevcut destek mekanizmalarının daha ulaşılabilir ve etkin hale getirilmesi elzemdir.

Genç girişimcilere yalnızca finansman sağlamak değil, aynı zamanda mentorluk, pazar araştırması ve iş geliştirme gibi konularda da kapsamlı rehberlik sunulmalıdır. Özellikle devlet destekli inkübasyon (Kuluçka) merkezleri ve iş geliştirme ofisleri, gençlerin ilk adımlarını atarken yanlarında olmalıdır.

Türkiye, genç nüfusunun dinamizmi ve potansiyeliyle, doğru adımlar atıldığında bölgesinde ve dünyada söz sahibi bir ülke olabilir. Ancak bunun için gençleri sadece iş gücü olarak değil, aynı zamanda geleceğin liderleri, yenilikçileri ve girişimcileri olarak görmeliyiz. Zira, gençlerin potansiyelini keşfetmek ve onlara gerekli desteği sağlamak, Türkiye’nin uzun vadede refahını ve sürdürülebilir kalkınmasını temin edecektir.

Gençlerimiz, yalnızca birer iş arayan değil, aynı zamanda iş üreten bireyler olmalıdır. Ancak o zaman Türkiye’nin geleceği parlak, ufku geniş olacaktır. Bu nedenle, genç işsizliği ve girişimcilik konusunda atılacak her adım, yalnızca bugünün değil, yarının da meselesidir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/is-arayan-genclikten-is-ureten-genclige/325/ Mon, 16 Dec 2024 15:57:20 +0300 Bazen bir üniversite öğrencisinin kaleminden dökülen kelimeler, gençliğin siyasete ve topluma dair hislerini o kadar net ifade eder ki, bu çığlığı duymamak mümkün değil. Gençler, "geleceğin teminatı" olarak gösterilirken, bugünü elinden alınan bir nesil olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Fakat bu gençlik, yalnızca şikâyet etmekle kalmamakta; kendi içinde bir hesaplaşma ve toplumla bir yüzleşme talep etmektedir.

“Gençlik nereye gidiyor?” diye soran yetişkinlere verilen cevaplar oldukça sarsıcı boyuttadır: ‘’Gençler, ülkenin geleceğini ellerinde tutmaya hazırlanırken, bugününü dahi kurtaramayan bir toplumun yükünü taşımaktan yorulmuş durumdalar’’. Onlara göre, asıl mesele gençliğin nereye gittiği değil; yetişkinlerin nerede durduğudur. Bence haklı bir serzeniştir: Ülkenin bugününde sorumluluk gençler de değil, yetişkinlerdedir. Bu durumda yetişkinler olarak kendimize sormamız gereken sorular bulunmaktadır.

Gençler, siyasetten bıkmış durumdalar çünkü siyaseti sadece meclis salonlarında değil, gündelik hayatta da görüyorlar. Haksızlık, adaletsizlik, yozlaşma... Tüm bunlar onların gözünden kaçmıyor. “Yetişkinler bizlere 'siz bu ülkenin geleceğisiniz' diyor, ancak kendileri bugünü bile yönetemiyorlar,” diyerek bombayı kucağımıza bırakıyorlar. Bu yalnızca bir serzeniş değil; aynı zamanda bir reddiye, bir çağrı.

Bir genç, “Senin yaşında Fatih İstanbul’u fethetti,” diyenlere, "Benim babam II. Murad değil, hocam da Akşemseddin değil," diyerek tarihi sorumlulukların bugünkü gerçeklikle bağdaşmadığını anlatıyor. Bu söz, sadece bir kişisel tepki değil; aynı zamanda, gençlerin yüklenmek zorunda bırakıldığı hayal kırıklıklarıyla dolu tarihsel bir bağın çözülmesini de talep ediyor.

Onlar kelime anlamlarını tam dolduramasalar da, şeffaflık, eşitlik ve adalet talep ediyor. Ama aynı zamanda geçmişin yükünden, çarpık değer yargılarından ve yozlaşmadan sıyrılmak istiyorlar. Bir genç, şu sarsıcı cümleleri sarf ediyor: “Geçmişini unutturduğunuz bir nesle, gelecekten ödev veremezsiniz.” Bu cümle, gençlerin yaşadığı hayal kırıklığını ve yetişkinlere yönelik eleştiriyi net bir şekilde ortaya koyuyor. Durup düşündüğümüzde hangi geçmişin bizim geçmişimiz olduğu konusunda bitmez tükenmez bir savaş var. Herkes başka geçmişten bahsediyor ve herkes farklı bir ataya tabi olduğuna inanıyor. Halbuki böyle dolu dolu ve muazzam bir geçmişin içinde hangi geçmişe ait olduğumuzu sorgulamak abesle iştigalken.

Gençlerin siyasete yönelik bu bakışı, empati kurmayan bir toplumun içine düştüğü çıkmazı gözler önüne seriyor. Onlara güvenmeyen, onları sadece klişe sloganlarla avutmaya çalışan bir yapı, geleceği inşa edemez. Gençlik, sadece kendisi için değil, tüm toplum için daha adil ve şeffaf bir düzen istiyor. Önce ailesi içinde adalet istiyor. Sonra mahallesinde, ilçesinde, ilinde ve ülkesinde. Hatta ve hatta tüm dünya için adalet istiyor. Nasıl sağlayacaklarını belki bilemiyorlar ama sağlanabileceğine inanıyorlar.

Bence gençler bugün bizlerden daha net bir şekilde geleceği görüyor. İster beğenin ister beğenmeyin onlar nereye gitmek istediklerini biliyorlar. Ve belki de asıl mesele, onların "nereye gittiği" değil; bizim, yani yetişkinlerin "nerede yanlış yaptığı"dır. Bugünün yetişkinleri yarının yetişkinlerini gittikleri yolun yanlış olduğuna inandırmaya çalışıyor. Tıpkı dünün gençlerine o günün yetişkinlerinin yaptığı gibi. Haliyle soruyorlar gençler; Peki dünün yetişkinleri daha mı iyi biliyordu sizden? Biliyordu da o zaman neyin mücadelesini verdiniz bu kadar? Neyin uğruna darbeler, savaşlar, kavgalar, yokluklar ve yok oluşlar yaşadık?]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/gencligin-reddiyesi/324/ Fri, 13 Dec 2024 16:38:30 +0300 Eğitim, bir ülkenin geleceğini inşa eden en temel taşlardan biridir. Ancak, son yıllarda eğitim sistemimiz, belki de tarihinin en büyük değişimlerinden birine tanıklık ediyor: dijitalleşme. Pandemi süreciyle birlikte hız kazanan uzaktan eğitim, bir yandan yeni fırsatlar sunarken, diğer yandan da eğitimdeki eşitsizlikleri daha belirgin hale getiriyor. Türkiye, bu dijital devrimde nasıl bir yol izlemeli? Uzaktan eğitimin getirdiği zorluklar ve fırsatlar neler?

2024 yılı itibarıyla, dünya genelinde dijital eğitim pazarı 300 milyar dolarlık bir hacme ulaşmış durumda. Bu rakam, sadece birkaç yıl öncesine kadar hayal bile edilemeyecek bir büyüklükte. Türkiye de bu dijital dönüşümden nasibini aldı. 2024 verilerine göre, Türkiye’de uzaktan eğitim platformlarını aktif olarak kullanan öğrenci sayısı 15 milyonu aşmış durumda. Bu, toplam öğrenci sayısının %70’ine tekabül ediyor ve Türkiye’nin eğitimde dijitalleşme yolunda büyük adımlar attığını gösteriyor.

Ancak, dijital eğitimdeki bu hızlı dönüşüm, bazı ciddi sorunları da beraberinde getiriyor. Türkiye’de hanelerin %30’u, internet erişiminden yoksun. Bu, milyonlarca öğrencinin dijital eğitim olanaklarından faydalanamadığı anlamına geliyor. Özellikle kırsal bölgelerde internet altyapısının yetersizliği, uzaktan eğitimin yaygınlaşmasını engelleyen en büyük faktörlerden biri. 2024 yılı itibarıyla, Türkiye’nin kırsal bölgelerinde yaşayan öğrencilerin %50’si, uzaktan eğitimde ciddi aksaklıklar yaşadığını bildiriyor. Bu durum, eğitimdeki eşitsizlikleri derinleştiriyor ve fırsat eşitliğini ortadan kaldırıyor.

Tüm bu zorluklara rağmen, uzaktan eğitim Türkiye için büyük fırsatlar da sunuyor. İlk olarak, dijital eğitim platformları, öğrencilere bireyselleştirilmiş öğrenme imkanı sunuyor. Geleneksel sınıf ortamında her öğrencinin öğrenme hızı ve tarzı farklıdır; ancak dijital platformlar sayesinde her öğrenci kendi hızında ve tarzında öğrenebilir. 2024 yılında yapılan bir araştırmaya göre, Türkiye’de uzaktan eğitim alan öğrencilerin %60’ı, bireyselleştirilmiş eğitim sayesinde ders başarılarının arttığını ifade ediyor. Bu, dijital eğitimin sunduğu en büyük avantajlardan biri olarak öne çıkıyor.

Bir diğer önemli fırsat ise, dijital eğitimin coğrafi engelleri ortadan kaldırmasıdır. Türkiye’nin dört bir yanındaki öğrenciler, uzaktan eğitim sayesinde büyükşehirlerdeki okullarda sunulan eğitim imkanlarına erişim sağlayabiliyor. Örneğin, Doğu Anadolu’daki bir öğrenci, İstanbul’daki bir okulun derslerine katılabiliyor. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliğini artırma potansiyeline sahip.

Ancak, dijital eğitimin sunduğu bu fırsatlar, bazı zorlukları da beraberinde getiriyor. İlk olarak, Türkiye’de dijital okuryazarlık seviyesinin yetersizliği, uzaktan eğitimde büyük bir engel teşkil ediyor. 2024 yılı itibarıyla, Türkiye’de öğretmenlerin %40’ı dijital eğitim teknolojilerini etkin bir şekilde kullanma konusunda kendini yetersiz hissediyor. Bu durum, öğrencilerin dijital eğitimden yeterince faydalanamamasına neden oluyor.

Ayrıca, uzaktan eğitimin getirdiği sosyal izolasyon, öğrencilerin psikolojik ve sosyal gelişimi üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Geleneksel sınıf ortamında sosyal etkileşim, öğrencilerin gelişiminde kritik bir rol oynar. Ancak, uzaktan eğitimde bu etkileşim büyük ölçüde azalıyor. 2024 yılı verilerine göre, Türkiye’de uzaktan eğitim alan öğrencilerin %25’i, sosyal izolasyon nedeniyle psikolojik zorluklar yaşadığını ifade ediyor. Bu, uzaktan eğitimin olumsuz yanlarından biri olarak karşımıza çıkıyor.

Türkiye’nin eğitimde dijitalleşme sürecinde başarılı olabilmesi için bazı stratejik adımlar atması gerekiyor. İlk olarak, internet altyapısının güçlendirilmesi ve tüm öğrencilerin dijital eğitim imkanlarına erişiminin sağlanması elzemdir. Türkiye’de internet erişiminden yoksun olan hanelerin oranı %30 seviyesindedir ve bu oran, dijital eğitimin yaygınlaşmasını engelleyen en büyük faktörlerden biridir. Devletin bu konuda daha fazla yatırım yapması ve kırsal bölgelere internet altyapısının götürülmesi gerekmektedir.

Ayrıca, öğretmenlerin dijital okuryazarlık seviyesinin artırılması için kapsamlı eğitim programları düzenlenmelidir. Öğretmenler, dijital eğitim teknolojilerini etkin bir şekilde kullanabilirse, öğrencilerin bu teknolojilerden en üst düzeyde faydalanması mümkün olur. 2024 yılı itibarıyla, Türkiye’de öğretmenlerin %40’ı bu konuda yetersizlik hissediyor ve bu oran mutlaka düşürülmelidir.

Son olarak, dijital eğitimin sosyal ve psikolojik etkileri de göz önünde bulundurulmalı ve öğrencilerin sosyal etkileşimlerini artıracak faaliyetler teşvik edilmelidir. Uzaktan eğitim sürecinde sosyal izolasyon yaşayan öğrenciler için rehberlik hizmetleri ve sosyal etkinlikler düzenlenmeli, öğrencilerin psikolojik sağlığı desteklenmelidir.

Eğitimde dijitalleşme, Türkiye’nin geleceğini şekillendirecek en önemli süreçlerden biridir. Dijital eğitim, öğrencilere bireyselleştirilmiş öğrenme imkanı sunarken, coğrafi engelleri de ortadan kaldırma potansiyeline sahiptir. Ancak, bu sürecin başarılı olabilmesi için Türkiye’nin internet altyapısını güçlendirmesi, öğretmenlerin dijital okuryazarlık seviyesini artırması ve öğrencilerin sosyal gelişimlerini desteklemesi gerekmektedir.

Türkiye, eğitimde dijitalleşme sürecinde kararlı adımlar atarsa, geleceğin eğitim sisteminde dünya genelinde öncü bir rol üstlenebilir. Ancak, bu süreçte karşılaşılan zorlukların üstesinden gelmek için devletin, eğitim kurumlarının ve toplumun ortak çaba sarf etmesi gerekmektedir. Eğitimde dijitalleşme, sadece bugünün değil, geleceğin de meselesidir. Türkiye, bu süreci doğru yönetirse, genç nesilleri daha iyi bir geleceğe hazırlayabilir ve eğitimde fırsat eşitliğini sağlayarak toplumsal refahı artırabilir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/uzaktan-egitim-cok-yakinimizda/323/ Tue, 10 Dec 2024 10:25:38 +0300 Hepimizin çocukluğunda yer etmiş Temel Reis, nam-ı diğer Popeye, çizgi dünyasının en güçlü denizcisi olarak zihnimize kazındı.

Piposunu tüttürüp kavgaya tutuşmadan önce bir kutu ıspanağı mideye indirirken, bu yeşil sebzenin gücün kaynağı olduğuna hepimizi inandırdı. Ancak bu hikayenin temelini oluşturan "ıspanak demir deposudur" inancının, bir yazım hatasından ibaret olduğunu biliyor muydunuz?

1870 yılında Alman kimyager Erich von Wolf, ıspanağın içeriğini analiz ederken küçük bir hata yaptı. Araştırmasında 100 gram ıspanaktaki demir oranını 3,5 mg yerine 35 mg olarak kaydetti. Bu basit yazım hatası, yıllar boyunca sürecek bir yanlış algının temellerini attı. O kadar ki, Temel Reis’in maceraları dünya genelinde ıspanak satışlarını %33 artırdı. Büyük Buhran döneminde tarıma katkı sağladı, savaş sonrası konserve stoklarının eritilmesine yardımcı oldu ve karakterlerin ticari gücü, ABD’nin ekonomik kalkınma politikalarına bile hizmet etti.

Elbette gerçek, 1937’de fark edildi. Ispanak demirden yana düşündüğümüz kadar zengin değildi. Ancak güç meselesi o kadar abartılmıştı ki, bu yeni bilgi kimsenin umurunda olmadı. Güç, ıspanakla özdeşleşmişti bir kere! İnsanlık, yalnızca fiziksel değil, sembolik bir güç kaynağına tutunmayı her zaman sevmiştir.

Bu hikayenin bir benzerini de havuç cephesinde görüyoruz. II. Dünya Savaşı sırasında İngilizler, geliştirdikleri radar teknolojisiyle geceleri Alman Luftwaffe uçaklarını tespit edebiliyordu. Ancak bu stratejik avantajı gizlemek adına, pilotlarının üstün gece görüşünü "havuç yemelerine" bağlayan bir propaganda hikayesi uydurdular. O dönemde havuç tüketimi olağanüstü bir artış gösterdi ve bu kökten sebze, dünyada "gözlere iyi gelir" algısıyla öne çıktı. Ancak bu hikaye de ıspanak gibi abartılıydı.

Asıl mesele şu ki, ister ıspanak ister havuç, insanlık her zaman basit şeylere büyük anlamlar yükleme eğiliminde oldu. Çünkü inanmak kolaydır. Temel Reis’in ıspanağı veya İngiliz pilotların havucu, yalnızca birer gıda değil; aynı zamanda birer propaganda aracına dönüştü. Kim bilir, belki de Mark Twain haklıydı: "Gerçek, ayakkabılarını giymeden, yalan dünyayı üç kez dolaşır."

Velhasıl, ıspanak ne mucizevi bir demir deposu ne de süper güç kaynağı. Havuç, üstün bir gece görüşünün anahtarı değil ancak, elbette sağlık açısından ve vitaminler açısından her ikisinin de faydaları saymakla bitmez. Ancak bu hikayeler, insanlık tarihinin ilginç bir yönünü ortaya koyuyor: Gerçekten çok daha önemli olan şey, doğruyu bilmekten ziyade, doğruya inanmayı istemektir. Belki de bu yüzden Temel Reis hâlâ ıspanak kutusunu açıyor ve biz hâlâ güçlü olmanın yolunun ne olduğuna dair kendi hikayelerimizi yazıyoruz.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/yuzyilin-aldatmacasi-ispanak-ve-havuc/322/ Fri, 06 Dec 2024 11:16:19 +0300 Son yıllarda, soframıza koyduğumuz yiyeceklerin fiyatı hızla arttı. Markete her gidişimizde, etiketlerin biraz daha yükseldiğini görüyoruz. Dünya genelinde gıda fiyatları düşerken Türkiye’de neden artıyor? FAO’nun verilerine göre, dünya gıda fiyatları geçen yıl %10,9 düşmüş ama Türkiye’de tam %72 artmış. Bu durum, dar gelirli vatandaşlar için artık dayanılmaz bir hal aldı.

Bugün Türkiye’de gıda fiyatlarının artışı, bizim gibi ekonomik sorunlarla uğraşan ülkelerden bile çok daha fazla. Gıda fiyatları Brezilya’da %4,76, Hindistan’da %6.21 ve Endonezya’da %1.71 artarken, Türkiye’de bu oran %45,3. Brezilya’da ekonomik kriz var, Hindistan nüfusu 1.5 milyara geldi ama onların bile gıda fiyatları bu kadar yükselmedi. Yine pirinç fiyatları 2024 yılında dünya genelinde %8 düşerken, buğday fiyatları sadece %1 artmış (Veriler Dünya Bankasının 26.11.2024 tarihli raporundan alınmıştır). Peki bizim ülkemizde son 1 yıl içerisinde pirinç ve buğday fiyatları ne kadar değişti? Bu fark, bizim ülkemizde gıda politikalarının ve ekonomik yönetiminin ihtiyaca cevap veremediğini, tüm dünyada enflasyon var söyleminin geçerli olmadığını gösteriyor.

Bu durum en çok dar gelirli vatandaşlarımızı etkiliyor. Çünkü kazandıkları paranın büyük bir kısmını yemek ve içmeye harcıyorlar. Örneğin, en yoksul %20’lik kesim için gıda fiyatlarındaki artış, genel enflasyondan bile yüksek. Yani bu insanlar, zaten dar olan bütçeleriyle daha az şey alabiliyor, sofraları giderek boşalıyor. Çünkü zorunlu gıda ürünlerinin dar gelirli vatandaşın bütçesinde kapladığı yer çok daha fazla. Sofraya koyacak ekmek, sebze, et veya süt bulamamak artık yüzbinlerce insanın gerçeği haline geldi. (İtiraz etmeden önce bir araştırınız askıda ekmek, askıda süt, askıda bebek maması gibi bir sürü kampanya gerçekleştiriliyor ve bunların hiçbiri zincir marketler tarafından değil mahalle esnafınız tarafından yapılıyor)


(Prof. Dr. Erinç Yeldan tarafından TÜİK verilerinden derlenmiştir)

Bu adaletsizliğin bir diğer boyutu ise üreticiden markete kadar oluşan fahiş fiyat farkıdır. Çiftçi domatesi kilosu 5 TL’ye satarken, aynı domatesin markette 20 TL’ye ulaşması, yalnızca bir maliyet artışı değildir. Güncel örnek olması için 28.11.2024 verilerine göre mandalina tarladan 16 TL'ye çıkarken 3 harfli marketlerde en düşük 48 TL’ye satılmaktadır. Bu, açıkça bir haksız kazanç ve ahlaksızlık göstergesidir. Üretici emeğinin karşılığını alamazken, tüketici bu fiyatlara mahkûm ediliyor. Aradaki komisyoncular ve zincir marketler, ne yazık ki, bu sistemden en çok fayda sağlayan taraf oluyor. Bu durum, toplumdaki adalet duygusunu zedeliyor ve halkın güvenini yok ediyor.

Üreticiden tüketiciye kadar olan bu süreçteki fiyat artışları, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ahlaki bir sorun olarak ele alınmalıdır. Emeğiyle üretim yapan çiftçi de, bu ürünlere muhtaç olan tüketici de aynı şekilde mağdur olurken, aradaki zincir kazancı katlayan bir fırsatçılık sergiliyor. Bu, sadece ekonomik sistemin değil, aynı zamanda toplumsal vicdanın da iflas ettiğini gösteriyor. Bu durumun devam etmesi, toplumun sadece ekonomik değil, ahlaki çürümesine de yol açacaktır.

Peki bu işin çözümü ne? Öncelikle çiftçilere destek artırılmalı, tarım arazileri daha verimli kullanılmalı ve ürünlerin tüketiciye daha ucuz ulaşması sağlanmalı. Marketlerde fiyat kontrolü yapılmalı, üreticiden tüketiciye kadar olan süreçte adaletsizlikler ortadan kaldırılmalı. Aracılar yerine üreticiden doğrudan tüketiciye ulaşacak kooperatifler, yerel pazarlar ve üretici birlikleri teşvik edilmelidir.

Sofrada adalet sağlanmazsa en büyük bedeli yine halk öder. Gıda fiyatları, insanların yaşam kalitesini doğrudan etkiler. Bugün soframıza koyduğumuz her lokmanın maliyeti arttıkça, vatandaşların yaşam mücadelesi daha da zorlaşıyor. Bu ülke hepimize yetecek kadar bereketli, ama bu bereketi adil ve ahlaklı bir şekilde paylaşmak hepimizin sorumluluğu. Soframızdaki bu yük, dayanabileceğimizden fazlası olmamalı.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/tarladan-markete-bu-ne-acele/321/ Sun, 01 Dec 2024 19:00:13 +0300 BMW’nin fabrikasında çalışmaya başlayan insansı robotlar, geleceğin iş dünyasına dair güçlü bir ipucu vermektedir. Dinlenme ve yemek gibi temel insani ihtiyaçları olmayan bu robotlar, bir insanın dört katı kadar daha verimli çalışabiliyorlar.

Verimlilik ve maliyet optimizasyonu açısından işverenlerin hayalini gerçekleştiren bu robotlar, mavi yakalı işçilerin işlerini kaybetme tehlikesini de beraberinde getirmektedir. İnsan iş gücünün yerini alacak olan bu “metal yakalı işçiler”, sadece sanayi devrimini değil, toplumsal düzeni de yeniden şekillendirecek bir dönüşümün kapılarını aralıyorlar.

Futurist Ray Kurzweil’in “Teknolojik ilerlemeler her zaman beklenenden daha hızlı gelir ve etkileri daha derin olur”sözünü hatırlamakta fayda var. Robotlar ve yapay zeka, üretim süreçlerinde devrim yaratırken, işgücü piyasasında büyük bir dönüşümün de fitilini ateşliyor. Bugün fabrikalarda verimliliği artırmak için kullanılan insansı robotlar, yarın sadece mavi yakalı işçilerin değil, beyaz yakalıların da rollerini sorgulanabilir hale gelecekler.

Ancak bu dönüşümün bir de sosyal boyutu var. Robotların iş gücüne katılması, üretim maliyetlerini düşürse de insanların işsiz kalması gibi bir tehdidi beraberinde getiriyor. İşsiz kalan milyonlarca insanın gelir kaynakları olmadan hayatını sürdürebilmesi mümkün değil.

İşte tam bu noktada “Evrensel Temel Gelir” (UBI) gibi yenilikçi politikaların gündeme gelmesi kaçınılmaz hale geliyor. Evrensel Temel Gelir, herkese, çalışıp çalışmadığına bakılmaksızın, belirli bir yaşam standardını sağlayacak bir gelir verilmesi anlamına geliyor. Bu model, işini kaybeden insanların yaşam standartlarını koruyarak toplumsal huzursuzlukları önleyebilir.

Peki devletler bu yeni düzenin finansmanını nasıl sağlayacak? Robotların insan işçilerin yerini almasıyla, devletler iş gücü üzerinden topladığı gelir vergisini kaybedecek. Ancak “metal yakalı işçiler” olarak adlandırılabilecek robotların vergi mükellefi haline getirilmesi, bu sorunun çözümüne yönelik bir adım olabilir. Bu, teknolojik dönüşümün mali yükünü dengelerken, aynı zamanda sosyal güvenlik sistemlerini sürdürülebilir kılabilir.

Metal yakalı işçilerin yükselişi, insanlık tarihindeki önceki sanayi devrimlerinden çok daha hızlı bir şekilde gerçekleşiyor. İlk sanayi devriminde makineler, el emeğini tamamlayıcı bir rol oynuyordu. Ancak bugün robotlar, sadece iş gücünü tamamlamakla kalmıyor, aynı zamanda insanın yerine geçiyor. Bu dönüşüm, bireylerin eğitimden çalışma yaşamına kadar tüm süreçlerini yeniden yapılandırmayı gerektiriyor. İnsanlar, fiziksel beceriler yerine yaratıcı ve analitik yeteneklere odaklanmalı; çünkü gelecekte iş gücü piyasası, robotlarla iş birliği yapabilen bireylerin yetenekleri üzerine inşa edilecek.

Bu yeni çağda, “işin” tanımı da değişecek. İnsanlar, robotlarla birlikte çalışacak ve iş gücü piyasasında değerlerini korumak için sürekli yeni beceriler geliştirmek zorunda kalacak. Ancak bu dönüşümün başarısı, yalnızca bireylerin değil, aynı zamanda devletlerin ve şirketlerin sorumluluğunu da içeriyor. Eğitim sistemlerinin teknoloji odaklı bir geleceğe uygun hale getirilmesi ve iş gücünün yeni çağın gereksinimlerine hazırlanması, toplumsal düzenin korunması için kritik öneme sahip.

Sözün özü, metal yakalı işçilerin fabrikalarda yerlerini alması, sadece bir teknoloji devrimi değil, aynı zamanda ekonomik ve toplumsal bir dönüşüm. Bu değişim, insanın çalışma hayatını yeniden tanımlarken, sosyal güvenlik sistemlerinden eğitim politikalarına kadar birçok alanda radikal reformlar gerektirecek. Teknolojinin bu hızına yetişmek için hem bireyler hem de toplumlar yeni bir bakış açısı geliştirmek zorunda. Çünkü iş dünyasının geleceği artık sadece insanlara değil, metal yakalı işçilere de bağlı.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/fabrikalarin-onumuzdeki-donem-iscileri-metal-yakalilar/320/ Wed, 27 Nov 2024 10:32:00 +0300 Türkiye'nin bereketli toprakları, asırlardır milletimizin karnını doyurmuş, ekonomimizin belkemiği olmuştur. Ancak bugün tarım sektörü adeta can çekişiyor, ne yazık ki bu duruma gereken önem verilmiyor.

TÜİK verilerine göre, 2005 yılında %25,5 olan tarımın istihdamdaki payı, 2024'te %15'e kadar gerilemiş durumda. Bu, 20 yılda tarımdan uzaklaşan milyonlarca kişi demek. Aynı dönemde toplam istihdam %68,9 artarken, tarımdaki istihdam neredeyse yerinde saymış; 2005’te 4 milyon 945 bin olan tarım istihdamı, 2024’te 4 milyon 896 bine düşmüş. Bu tablo, köylerin boşaldığını, tarlaların ekilmez hale geldiğini ve tarımın artık istihdam kapısı olmaktan çıktığını acı bir şekilde gözler önüne seriyor.

Bu gidişatın temel sebeplerinden biri, tarım politikalarındaki istikrarsızlık ve desteklerin yetersizliğidir. Çiftçi, her yıl artan girdi maliyetleriyle boğuşurken, ürününün satış fiyatı yerinde sayıyor. "Çiftçinin karnını açmışlar 40 tane gelecek sene çıkmış." Mazot, gübre ve tohum gibi temel girdilerdeki fiyat artışları, üretim maliyetlerini dayanılmaz hale getiriyor. Üstelik tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı ve miras yoluyla bölünmesi, üretimin verimliliğini iyice düşürüyor. Peki, olası çözüm yolları neler olabilir? Bir tarım uzmanı değilim fakat aklım yettiğince fikirlerimi belirtmek isterim.

Öncelikle, tarım politikalarının iyileştirilmesi gerekiyor. Uzun vadeli, sürdürülebilir politikalar oluşturulmalı; çiftçiye sağlanan destekler artırılmalıdır. Örneğin, Hollanda, tarım alanı Türkiye'nin 16'da biri olmasına rağmen, ihracatta dünya lideri konumundadır. Bunun sebebi, hükümetin çiftçiye yönelik planlı ve sürekli destekler sağlamasıdır. Türkiye de benzer bir yaklaşımı benimseyerek çiftçiyi desteklemeli, tarımı ekonominin temel direği olarak yeniden konumlandırmalıdır.

İkinci olarak, girdi maliyetlerinin düşürülmesi hayati önem taşır. Gübre, mazot ve tohum gibi girdilerde uygulanan yüksek vergiler, çiftçiyi üretimden uzaklaştırmaktadır. Güney Kore, çiftçilere düşük maliyetli enerji ve ekipman temin ederek tarımdaki verimliliği artırmış bir ülke örneğidir. Türkiye de benzer şekilde, çiftçilerin üzerindeki mali yükü hafifletmeli, hatta yerli üretimi teşvik ederek dışa bağımlılığı azaltmalıdır.

Bir diğer önemli adım, eğitim ve teknoloji kullanımının teşvik edilmesidir. Modern tarım teknikleri ve teknolojileri, hem üretim miktarını hem de kalitesini artırabilir. İsrail, kurak bir ülke olmasına rağmen ileri tarım teknolojileri sayesinde tarımsal ihracatta dünya çapında bir yere sahiptir. Türkiye’nin de çiftçilerine bu alanda eğitimler vermesi, onların teknolojiye erişimini kolaylaştırması gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki, "Bilmemek ayıp değil, öğrenmemek ayıp." Ayrıca tarım liselerinin açılarak buradan mezun olanları ciddi destekler verilmesi taraftarıyım.

Dördüncü olarak, tarım arazilerinin korunması gerekmektedir. Tarım arazilerinin imara açılması, köylünün toprağını bırakıp şehirlere göç etmesine yol açmıştır. Bunun sonucunda, hem tarımsal üretim düşmüş hem de şehirlerde işsizler ordusu büyümüştür. Hükümet, tarım arazilerinin korunmasına yönelik yasal düzenlemeler yapmalı; miras yoluyla bölünmenin önüne geçmelidir. "Elden gelen öğün olmaz, o da vaktinde bulunmaz." Kendi arazimizi korumazsak, dışa bağımlı hale geliriz.

Son olarak, genç nüfusun tarıma teşviki sağlanmalıdır. Bugün gençler tarımdan uzak duruyor; çünkü bu alanın yeterince cazip olmadığı düşünülüyor. Ancak tarım sektörü, genç girişimciler için büyük fırsatlar sunabilir. Örneğin, Japonya’da genç çiftçilere faizsiz krediler ve teknik destek sağlanarak tarımda istihdam artırılmıştır. Türkiye de gençleri tarıma teşvik etmek için benzer projeler geliştirmeli; gençlerin tarımın geleceği olduğunu unutmamalıdır.

Tarım sadece bir geçim kaynağı değil, aynı zamanda bir bağımsızlık simgesidir. "Kendi tarlasını süren, özgürlüğünü korur." Türkiye, tarımın bu stratejik önemini yeniden keşfetmeli, tarım politikalarını hızla hayata geçirmelidir. Tarım canlanırsa, bereket sadece toprakta değil, sofralarımızda da kendini gösterir.]]> Mustafa Koçak https://www.karamanca.net/yazarlar/mustafa-kocak/tarim-oluyor-aglayani-yok/319/ Mon, 25 Nov 2024 10:35:20 +0300